Грузияла тарих

Грузинса Грузияны Sakartvelo тип атайҙар. Уның биләмәһе күптән Ҡара диңгеҙ, Кавказ, Анатолия һәм көнсығыштағы ерҙәр араһындағы бәйләнеш юлы булып тора. Көнбайыштағы боронғо Колхида һәм көнсығыштағы Иберия, шулай уҡ Kartli тип аталған, тәүге грузин дәүләтселеге тарихында мөһим урын тота. Сауҙа һәм бәйләнеш был ерҙәрҙе күрше цивилизациялар менән тоташтырған. Боронғо дәүерҙең һуңғы өлөшөндә христианлыҡ ҙур көскә әйләнгән. Сиркәүҙәр, монастырҙар, яҙма һәм дини сәнғәт тотороҡһоҙ осорҙарҙа мәҙәни үҙенсәлекте һаҡларға ярҙам иткән. Ҡайһы бер грузин ерҙәре ҡеүәтле батшалар идара иткәндә берләшкән. Урта быуаттар осоро, айырыуса IV Давид батша һәм Тамара батшабикә менән бәйле дәүер, милли хәтерҙә мөһим урын биләй. Грузия күп тапҡыр баҫып алыуҙарҙы, эске бүленеште һәм ҙурыраҡ көстәр араһындағы көрәште кисергән. Сәйәси тарҡаулыҡ айырым төбәк йолаларын барлыҡҡа килтергән, шул уҡ ваҡытта уртаҡ идаралыҡты көсһөҙләндергән. XIX быуатта грузин биләмәләре Рәсәй империяһына индерелгән. Был идара итеүҙе, белем биреүҙе, ҡала тормошон һәм сәйәси хәрәкәттәрҙе үҙгәрткән, шул уҡ ваҡытта милли аңдың яңы төрҙәрен үҫтергән. Ҡыҫҡа ваҡыт бойондороҡһоҙ дәүләт булып йәшәгәндән һуң, Грузия Советтар Союзы составына ингән. Совет идараһы индустриялаштырыу һәм киң күләмле белем биреү алып килгән, ләкин шулай уҡ репрессияларға, контролдә тотолған сәйәсәткә һәм йәмғиәт менән мәҙәни тормошҡа баҫымға килтергән. Советтар Союзы тарҡалғанда Грузия бойондороҡһоҙлоғон тергеҙгән. Артабан дәүләт төҙөү, иҡтисади ауырлыҡтар, эске конфликт, халыҡтың күсенеп китергә мәжбүр булыуы, реформалар һәм үҙенсәлек менән илдең киләсәге тураһында бәхәстәр булған. Грузия тарихының бер генә ябай хикәйәһе юҡ, уның бер нисә ҡарашы бар. Этник һәм дини аҙсылыҡтар, төрлө төбәктәр, күсенеп китергә мәжбүр булғандар һәм күрше халыҡтар бер дәүерҙе төрлөсә хәтерләргә мөмкин.