Грузири историйӗ

Грузинла Грузие Сакартвело теҫҫӗ. Унӑн территорийӗ иртнӗ вӑхӑтра Чӗрӗлӗх тинӗсӗ, Кавказ, Анатоли, тата анатараххи ҫӗршывсем хушшинчи ҫул ҫинче пулнӑ. Анлӑхри Колхида тата шыв хӗрринчи Иберие (Картли теҫҫӗ) пуҫламӑш грузин патшалӑхӗсен историйӗнче пӗлтерӗшлӗ вырӑн йышӑннӑ. Суту-илӳпе хутшӑнусем вӗсене тӑрӑхри цивилизацисемпе ҫыхӑнтарнӑ. Вӑрӑмӑнхи пуҫламӑшӗнче христианлӑх пысӑк ҫитӗнӳ пулнӑ. Чиркӳсем, монастырьсем, ҫырулӑх тата дин ӳнерӗ нӳхреп вӑхӑтсенче культура тӑванлӑхне упрама пулӑшнӑ. Пӗр чухне пысӑк патшасем хӳтӗленӗ грузин ҫӗршывӗсен пайӗсем пӗрлешнӗ. Урта вӑрӑмӗнчи вӑхӑт, уйрӑмах Давид IV патша тата Тамара хӑшӗ патшалӑхӗпе ҫыхӑннӑ период, халӑх хӑйӗн тӑванӑхӗнче пысӑк вырӑн йышӑнать. Грузие йышлӑ хутшӑнусемпе, хӑйне-хӑйе уйрӑлнипе, пысӑк вӑйсем хушшинчи кӗрешӳпе те тӗл пулнӑ. Политика уйрӑлӑвӗсем уйрӑм регионсен тӑванлӑхне ҫирӗплетнӗ, анчах пӗрлехи влаҫа вӑйсӑрлатнӑ. Ҫӗрӗнмӗшӗмӗш ӗмӗрте грузин ҫӗршывӗсен пайӗсем Россия империне кӗнӗ. Ҫакӑ влаҫа, вӗренӳе, хула пурнӑҫне тата политика хусканӑвӗсене улшӑнтарнӑ, хӑй тата ҫӗнӗ халӑх тӑванлӑхне ӳстерме пулӑшнӑ. Кӗске ирӗклӗ патшалӑх периодӗ хыҫҫӑн Грузие Совет Союзӗн пайӗ пулнӑ. Совет влаҫӗ промышленностьпе масӑпа вӗренӳне ӳстернӗ, анчах хӑрушӑрӑш, контрольленӗ политика, обществӑпа культуран хӗсӗрленӳ те пулнӑ. Совет Союзӗ саланнӑ чухне Грузие ҫӗнӗрен ирӗклӗх илнӗ. Унтанпа государство тӑрӑхне пуҫлани, экономикӑри йывӑрлӑх, внутренни конфликт, хӑвӑрт тухса кайни, реформа тата тӑванлӑхпа националӑн каялла кайӑвӗ пирки пӗр-пӗринпе килӗшмен сӑмахсем пулнӑ. Грузин историйӗн пӗр ансат калавӗ ҫук, унта пӗр-пӗринчен уйрӑм сӑнамсем пур. Этникӑлӑхпа динри ушкӑнсем, уйрӑм регионсем, мӑнтан тухнӑ ҫынсем тата тӑрӑхӗнчи халӑхсем пӗр вӑхӑта уйрӑмла аса илме пултараҫҫӗ.