په جرمني کې تاریخ

جرمني د اوږدې مودې لپاره یو واحد ملي دولت نه و. په سپېڅلي رومي سترواکۍ کې ګڼ سلطنتونه، ښارونه او د کلیسا تر واک لاندې سیمې خپلې واکمنۍ لرلې. په شپاړسمه پېړۍ کې اصلاح مذهبي خوځښت دین، سیاست، زده کړې او ورځنی ژوند بدل کړ. د کاتولیکو او پروتستانتي سیمو بېلتون اوږدمهاله سیمه‌ییز توپیرونه پرېښودل. په نولسمه پېړۍ کې ملي خوځښتونه، صنعت او ښارونه پراخ شول. په 1871 کال کې د پروشیا تر مشرۍ لاندې د جرمني سترواکۍ له جوړېدو سره د جرمني ملي دولت رامنځته شو. لومړۍ نړیوالې جګړې تاوتریخوالی او کړاوونه راوړل او پاچاهي یې پای ته ورسوله. ورپسې د وایمار جمهوریت د ټول جرمني لپاره لومړنۍ پارلماني ولسواکي وه، خو له سختو سیاسي او اقتصادي کړکېچونو سره مخ شوه. نازیانو په 1933 کال کې دیکتاتوري رامنځته کړه. هغوی میلیونونه کسان وځورول او ووژل، په ځانګړې توګه د هولوکاسټ پر مهال؛ یو جنایت‌کارانه جګړه یې پیل کړه او د ولسواکۍ او قانون د حاکمیت جوړښتونه یې ویجاړ کړل. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته جرمني تر اشغال لاندې و او په 1949 کال کې ووېشل شو. په لوېدیځ کې د جرمني فدرالي جمهوریت د پارلماني ولسواکۍ په توګه رامنځته شو، او په ختیځ کې د جرمني دیموکراتیک جمهوریت د سوسیالیستي دولت په توګه د واکمن ګوند تر مشرۍ لاندې جوړ شو. په دیموکراتیک جمهوریت کې سوله‌ییز انقلاب او د برلین د دېوال نړېدو بیا یوځای کېدو ته لاره پرانیسته. له 1990 کال راهیسې جرمني بیا یو دولت دی، خو د وېش تجربې او اغېزې یې تر یوې کچې لا هم شته. نن جرمني ځان یوه فدرالي ولسواکي او د اروپا برخه ګڼي. دیکتاتورۍ، جګړې او ځورونې ته یادونه سیاسي زده کړې، د یادونې کلتور او د انسان د کرامت خوندیتوب اغېزمنوي. تاریخ یوازې په لویو سیاسي پېښو کې نه ښکاري. ودانۍ، یادګارونه، د کورنیو کیسې، سیمه‌ییز دودونه او موزیمونه ښيي چې خلک په بېلابېلو وختونو کې څنګه اوسېدل.