په جرمني کې ښوونځی

په جرمني کې ښوونځي ته د تګ مکلفیت شته. ماشومان لومړی لومړني ښوونځي ته ځي او وروسته د لوړو ټولګیو ښوونځي ته اوړي. د پیل وخت، موده او نور جزئیات د ایالتونو له خوا ټاکل کېږي. په لومړني ښوونځي کې ماشومان تر ډېره لوستل، لیکل، ریاضي او د چاپېریال پېژندنه زده کوي. ورسره ډېری وخت سپورت، موسیقي، هنر او لومړنۍ بهرنۍ ژبې هم وي. ښوونکي دا هم څاري چې ماشومان څومره خپلواک او له نورو سره په ګډه زده‌کړه کوي. تر لومړني ښوونځي وروسته، د ایالت له مخې بېلابېل ډولونه ښوونځي شته. عام نومونه یې هاوپت‌شوله (Hauptschule)، رېال‌شوله (Realschule)، ګېمنزیوم (Gymnasium) او ګډ ښوونځی (Gesamtschule) دي. ځینې ایالتونه څو تعلیمي لارې په یوه ښوونځي کې، د نورو نومونو تر لاندې سره یوځای کوي. د ښوونځیو دا ډولونه بېلابېلو فراغتي اسنادو ته رسېږي. دغه اسناد د حرفوي زده‌کړې پیل یا د لوړو زده‌کړو د لاسرسي وړتیا برابرولای شي. د ابیتور (Abitur) سند عموماً پوهنتون ته د عمومي لاسرسي لاره پرانیزي. له یوه ښوونځي یا تعلیمي لارې څخه بل ته اوښتل ممکن وي. د دې لپاره معمولاً د زده‌کوونکي پایلې، پرمختګ او د اړوند ایالت اصول په پام کې نیول کېږي. وروسته هم ډېر ښوونیز اسناد په حرفوي ښوونځیو یا د دویم چانس د زده‌کړې په ادارو کې ترلاسه کېدای شي. درسونه د مهالوېش، درسي پلانونو او ټاکلو رخصتیو له مخې پر مخ ځي. د زده‌کوونکو کار د ټولګي په ګډون، لیکلو دندو، ازموینو او نورو فعالیتونو له لارې ارزول کېږي. د زده‌کړې پایلې په منظم ډول په شهادت‌لیکونو کې ثبتېږي. دولتي ښوونځي د زده‌کړې معمول لاره ده او دولت یې چلوي. ورسره خصوصي ښوونځي هم شته چې باید د دولت اصول پوره کړي او رسمي پېژندنه یا اجازه ولري. ښوونځي د ژبو، طبیعي علومو، موسیقۍ یا سپورت په څېر ځانګړي تمرکزونه هم لرلای شي. ښوونځی د پوهې، ملګرتیا او په ټولنه کې د ګډون فرصتونه برابروي. خو د ښوونځي ډول، د زده‌کړې چټکتیا او ملاتړ ښايي سمدستي د هر ماشوم له اړتیاوو سره برابر نه وي. له ښوونکو او مشورتي ادارو سره خبرې د مناسبو لارو او مرستو په موندلو کې مرسته کوي.