भारतातील अप्रेंटिसशिप

अप्रेंटिसशिपमध्ये प्रत्यक्ष काम आणि नियोजित सूचनांद्वारे व्यवसायाची कौशल्ये शिकवली जातात. शिकाऊ व्यक्ती सुरुवातीपासून पूर्ण प्रशिक्षित कामगार मानली जात नाही; ती देखरेखीखाली शिकते. भारतात, अप्रेंटिसशिप ही व्यापक व्यावसायिक प्रशिक्षण व्यवस्थेचा भाग आहे. औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (Industrial Training Institutes, ITIs), इतर व्यावसायिक संस्था, नियोक्ते आणि क्षेत्रनिहाय प्रशिक्षण संस्था यांची संबंधित भूमिका असू शकते. काही शिकणारे अप्रेंटिसशिप सुरू करण्यापूर्वी ट्रेडचे प्रशिक्षण पूर्ण करतात. तर काहीजण नियोक्त्याकडे सुरुवात करतात आणि त्या व्यवस्थेचाच भाग म्हणून व्यावहारिक व सैद्धांतिक सूचना घेतात. उत्पादन, विद्युत काम, यंत्रदुरुस्ती, बांधकामाशी संबंधित ट्रेड, सेवा, माहिती तंत्रज्ञान आणि कार्यालयीन कामे ही सामान्य क्षेत्रे आहेत. संधी प्रदेश आणि नियोक्त्यानुसार मोठ्या प्रमाणात बदलतात. योग्य अप्रेंटिसशिपमध्ये सामान्यतः व्यवसाय, प्रशिक्षणाचा कालावधी, देखरेख, कामाच्या ठिकाणची कर्तव्ये, शिकण्याचे घटक आणि अटी स्पष्ट केलेल्या असतात. जागा स्वीकारण्यापूर्वी शिकाऊ व्यक्तीने या अटी समजून घ्याव्यात. दैनंदिन प्रशिक्षणात कुशल कामगारांचे निरीक्षण करणे, कामांचा सराव करणे, सुरक्षिततेच्या प्रक्रियांचे पालन करणे, सूचना सत्रांना उपस्थित राहणे, नोंदी ठेवणे आणि मूल्यमापन पूर्ण करणे यांचा समावेश असू शकतो. कौशल्य वाढत गेल्यावर जबाबदारी सहसा वाढते. अप्रेंटिसशिपमुळे प्रत्यक्ष अनुभव, कामाच्या ठिकाणच्या सवयी, व्यावसायिक संपर्क आणि एखाद्या व्यवसायाचे अधिक स्पष्ट आकलन मिळते. नियोक्त्यालाही स्वतःच्या कामाच्या ठिकाणी वापरल्या जाणाऱ्या कौशल्यांसाठी लोकांना प्रशिक्षित करता येते. प्रशिक्षणाचा दर्जा असमान असणे, जागा कमी असणे, प्रवासाच्या अडचणी आणि पुरेशा सूचनांशिवाय वारंवार तेच काम दिले जाण्याचा धोका या मर्यादा आहेत. प्रशिक्षण पूर्ण केल्याने कायमची नोकरी आपोआप मिळत नाही. उमेदवाराने व्यवसाय, नियोक्ता, प्रशिक्षणातील विषय, मान्यता, सुरक्षितता आणि पुढील संधी यांची तुलना करावी. लेखी नोंदी आणि पडताळलेली कागदपत्रे गैरसमज टाळण्यास मदत करतात.