भारतमा प्रशिक्षुता

प्रशिक्षुताले वास्तविक काम र व्यवस्थित निर्देशनमार्फत पेशागत सीप सिकाउँछ। प्रशिक्षुलाई सुरुदेखि नै पूर्ण तालिम प्राप्त कामदारका रूपमा व्यवहार गर्नुको सट्टा निगरानीमा सिकाइन्छ। भारतमा प्रशिक्षुता व्यापक व्यावसायिक तालिम प्रणालीभित्र पर्छ। औद्योगिक तालिम संस्थान (Industrial Training Institute—ITI), अन्य व्यावसायिक संस्थान, रोजगारदाता र क्षेत्रगत तालिम संस्थाले यससँग सम्बन्धित भूमिका खेल्न सक्छन्। केही विद्यार्थी प्रशिक्षुता सुरु गर्नुअघि व्यवसायसम्बन्धी तालिम पूरा गर्छन्। अरूले रोजगारदातासँगै सुरु गर्छन् र व्यवस्थाको भागका रूपमा व्यावहारिक तथा सैद्धान्तिक निर्देशन पाउँछन्। सामान्य क्षेत्रहरूमा उत्पादन, विद्युतीय काम, मेकानिक्स, निर्माणसम्बन्धी व्यवसाय, सेवा, सूचना प्रविधि र कार्यालयका पेशा पर्छन्। क्षेत्र र रोजगारदाताअनुसार अवसर निकै फरक हुन्छन्। उचित प्रशिक्षुता व्यवस्थामा सामान्यतया पेशा, तालिमको अवधि, निगरानी, कार्यस्थलका जिम्मेवारी, सिकाइका अंश र सर्तहरू स्पष्ट हुन्छन्। पद स्वीकार्नुअघि प्रशिक्षुले यी सर्त बुझ्नुपर्छ। दैनिक तालिममा दक्ष कामदारलाई हेर्ने, काम अभ्यास गर्ने, सुरक्षा प्रक्रिया पालना गर्ने, निर्देशनमा सहभागी हुने, अभिलेख राख्ने र मूल्याङ्कन पूरा गर्ने काम पर्न सक्छ। दक्षता बढ्दै जाँदा जिम्मेवारी सामान्यतया बढ्छ। प्रशिक्षुताले व्यावहारिक अनुभव, कार्यस्थलका बानी, पेशागत सम्पर्क र पेशाको स्पष्ट बुझाइ दिन्छ। यसले रोजगारदातालाई आफ्नै कार्यस्थलमा प्रयोग हुने सीपका लागि मानिसलाई तालिम दिन पनि मद्दत गर्न सक्छ। यसका सीमामा तालिमको असमान गुणस्तर, सीमित अवसर, यात्रा कठिनाइ र पर्याप्त निर्देशनबिना दोहोरिने काम दिइने जोखिम पर्छन्. तालिम पूरा गर्दा स्थायी जागिर स्वतः सुनिश्चित हुँदैन। बलियो उम्मेदवारले पेशा, रोजगारदाता, तालिमको विषयवस्तु, मान्यता, सुरक्षा र भविष्यका बाटो तुलना गर्छ। लिखित अभिलेख र प्रमाणित कागजातले गलत बुझाइ रोक्न मद्दत गर्छन्।