भारतातील व्यवसाय

भारतातील व्यवसाय म्हणजे उत्पन्नाच्या बदल्यात वस्तू किंवा सेवा पुरवणारी संघटित कृती. तो स्थानिक पातळीवर, ऑनलाइन, अनेक राज्यांत किंवा व्यापक पुरवठा साखळीचा भाग म्हणून चालू शकतो. एकल मालकीचा व्यवसाय हा एक व्यक्ती मालकीची आणि नियंत्रणाची जबाबदारी सांभाळत असलेला लघुव्यवसायाचा सामान्य प्रकार आहे. दैनंदिन कामकाज सोपे असले तरी व्यवसायाची आणि मालकाची जबाबदारी स्पष्टपणे वेगळी नसते. भागीदारीत लोक मान्य केलेल्या अटींनुसार एकत्र व्यवसाय चालवतात. लेखी भागीदारी करारामुळे योगदान, नफ्याचे वाटप, अधिकार, निर्णयप्रक्रिया आणि बाहेर पडण्याच्या व्यवस्थेची व्याख्या करता येते. मर्यादित दायित्व भागीदारीला सामान्यतः LLP म्हणतात. या रचनेत भागीदारी पद्धतीचे व्यवस्थापन आणि स्वतंत्र कायदेशीर स्वरूप यांची सांगड असते. कंपनी हा स्वतंत्र कायदेशीर स्वरूपाचा आणखी एक प्रकार आहे; त्यात समभागांद्वारे मालकी आणि अधिक संरचित प्रशासन व नोंदी असतात. सहकारी संस्था सामायिक आर्थिक गरजांसाठी तयार केलेल्या सदस्य-मालकीच्या संस्था असतात. उत्पादक गट, स्वयंसहायता गट, कुटुंबाचे उद्योग आणि सामाजिक उद्योग हेही भारताच्या व्यवसायविश्वाचे महत्त्वाचे भाग आहेत; मात्र त्यांची कायदेशीर स्वरूपे सारखी नसतात. MSME म्हणजे सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग; भारतात वापरली जाणारी व्यवसायांची प्रचलित श्रेणी आहे. “स्टार्टअप” हा शब्द सहसा नाविन्यपूर्ण किंवा विस्तारक्षम प्रारूप शोधणाऱ्या नव्या उद्योगासाठी वापरतात; मात्र प्रत्येक नवा लघुव्यवसाय स्टार्टअपप्रमाणे चालत नाही. व्यवसायाची सामान्य प्रक्रिया ग्राहकाची समस्या ओळखण्यापासून सुरू होते. त्यानंतर ऑफरची चाचणी, रचना निवडणे, नोंदणी आणि खाती तयार करणे, आवश्यक साधने मिळवणे, विक्री, पेमेंट गोळा करणे आणि नोंदी ठेवणे येते. गरजा व्यवसायाचे स्वरूप, ठिकाण, आकार, कर्मचारी आणि वस्तू किंवा सेवांवर अवलंबून असतात. व्यवसायामुळे स्वावलंबन, रोजगार, संपत्ती आणि स्थानिक उपाय निर्माण होऊ शकतात. अनिश्चित मागणी, न मिळालेली बिले, कर्ज, स्पर्धा, नियमपालनाची कामे, भागीदारांतील वाद, पुरवठ्यातील समस्या आणि नफा मिळेल याची हमी नसणे या मर्यादाही आहेत.