ભારતમાં આપત્તિઓ

ભારતમાં આપત્તિનું જોખમ દેશનું કદ, આબોહવા, ભૂગોળ, વસ્તીની ગીચતા અને મકાનોની સ્થિતિથી ઘડાય છે. લોકો, ઘરો, પરિવહન, વીજળી, પાણી અથવા સંચાર જોખમના સંપર્કમાં હોય અને તૈયારી ઓછી હોય ત્યારે જોખમ ખાસ ગંભીર બને છે. ચોમાસાનો વરસાદ નદીના પૂર, શહેરોમાં પાણી ભરાવા, ભૂસ્ખલન, પરિવહન ખોરવાવા અને દૂષિત પાણીનું કારણ બની શકે છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ચક્રવાત, તોફાની મોજાં, જોરદાર પવન અને ભારે વરસાદનું જોખમ પણ હોઈ શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં, ખાસ કરીને હિમાલયના ભાગો, ઈશાન ભારત અને અન્ય ભૂકંપીય વિસ્તારોમાં, ભૂકંપનું જોખમ મહત્વનું છે. ભૂકંપની ચોક્કસ આગાહી કરી શકાતી નથી; તેથી સુરક્ષિત બાંધકામ, ફર્નિચર મજબૂત રીતે બાંધવું અને બચાવની કાર્યવાહીનો અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે. ગરમીની લહેરો અને દુષ્કાળ અચાનક આપત્તિથી જુદી રીતે વિકસે છે, પરંતુ ઘણા લોકોને અસર કરી શકે છે. વૃદ્ધો, બાળકો, બહાર કામ કરતા લોકો અને જેમને વિશ્વસનીય પાણી અથવા ઠંડક ન મળે તેમને વહેલી મદદની જરૂર પડી શકે છે. પર્વતીય સમુદાયો અને પ્રવાસીઓ ભૂસ્ખલન, અચાનક પૂર, હિમપ્રપાત અને રસ્તા કપાઈ જવાના જોખમનો સામનો કરી શકે છે. સત્તાવાર ચેતવણીઓ પછી દરિયાકાંઠાના અને ટાપુના સમુદાયોને અંદરના ભાગમાં અથવા ઊંચી જમીન પર જવાની જરૂર પડી શકે છે. ભારતની આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીમાં રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય, જિલ્લા અને સ્થાનિક સત્તાઓનો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળને સામાન્ય રીતે NDMA કહે છે; રાજ્યો અને જિલ્લાઓમાં સ્થાનિક આયોજન તથા સંકલન કરતી અનુરૂપ સંસ્થાઓ હોય છે. પોલીસ, અગ્નિશામક સેવા, આરોગ્ય સેવા, નાગરિક વહીવટ, વિશેષ પ્રતિસાદ દળો, સામુદાયિક જૂથો અને સ્વયંસેવકો ભાગ લઈ શકે છે. સ્થળ અને ઘટના પ્રમાણે સ્થાનિક સત્તાઓ, મોબાઇલ ચેતવણીઓ, પ્રસારણ, સાઇરન અથવા સીધી જાહેરાતોથી સત્તાવાર ચેતવણીઓ મળી શકે છે. ચેતવણીઓ, આગાહીઓ અને પ્રતિસાદ પ્રણાલીઓ નુકસાન ઘટાડે છે, પરંતુ સુરક્ષાની ખાતરી આપી શકતી નથી. દરેક ઘરમાં હજી પણ સાદો પુરવઠો, ભરોસાપાત્ર સંપર્કો, નજીકનાં સુરક્ષિત સ્થળોની જાણકારી અને બાળકો, વૃદ્ધો, વિકલાંગ લોકો તથા પ્રાણીઓ માટે યોજના જરૂરી છે.