भारतमा विपद्

भारतमा विपद्को जोखिम देशको आकार, जलवायु, भूगोल, जनघनत्व र भवनको अवस्थाले निर्धारण गर्छ। मानिस, घर, यातायात, विद्युत्, पानी वा सञ्चार जोखिममा पर्दा र तयारी कमजोर हुँदा कुनै प्राकृतिक खतरा विशेष रूपमा खतरनाक हुन्छ। मनसुनको वर्षाले नदीमा बाढी, सहरमा पानी जम्ने, पहिरो, यातायात अवरुद्ध र पानी दूषित हुने अवस्था निम्त्याउन सक्छ। तटीय क्षेत्रमा चक्रवात, आँधीको छाल, तीव्र हावा र ठूलो वर्षा पनि हुन सक्छ। धेरै क्षेत्र, विशेष गरी हिमालयका केही भाग, उत्तरपूर्व र अन्य भूकम्पीय क्षेत्रमा भूकम्पको जोखिम महत्त्वपूर्ण छ। भूकम्पको ठ्याक्कै पूर्वानुमान गर्न सकिँदैन, त्यसैले सुरक्षित निर्माण, फर्निचर मजबुत पार्ने र जोगिने उपायको अभ्यास उपयोगी हुन्छ। तातो लहर र खडेरी आकस्मिक विपद्भन्दा फरक रूपमा विकसित हुन्छन्, तर धेरै मानिसलाई असर गर्न सक्छन्। ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, बाहिर काम गर्ने श्रमिक र भरपर्दो पानी वा शीतलन सुविधा नभएका व्यक्तिलाई चाँडै सहयोग चाहिन सक्छ। पहाडी समुदाय र यात्रुले पहिरो, आकस्मिक बाढी, हिमपहिरो र सडक अवरुद्ध हुने जोखिम भोग्न सक्छन्। आधिकारिक चेतावनीपछि तटीय र टापुका समुदाय सुरक्षित रूपमा भित्री भाग वा अग्लो ठाउँमा जानुपर्ने हुन सक्छ। भारतको विपद् व्यवस्थापन प्रणालीमा राष्ट्रिय, राज्य, जिल्ला र स्थानीय निकाय संलग्न छन्। राष्ट्रिय विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई सामान्यतया NDMA भनिन्छ; राज्य र जिल्लामा पनि स्थानीय जोखिमका लागि योजना बनाउने र समन्वय गर्ने सम्बन्धित निकाय छन्। प्रहरी, अग्नि सेवा, स्वास्थ्य सेवा, नागरिक प्रशासन, विशेष प्रतिक्रिया बल, सामुदायिक समूह र स्वयंसेवक सबै सहभागी हुन सक्छन्। स्थान र घटनाअनुसार आधिकारिक चेतावनी स्थानीय निकाय, मोबाइल सूचना, प्रसारण माध्यम, साइरन वा प्रत्यक्ष घोषणाबाट आउन सक्छ। चेतावनी, पूर्वानुमान र प्रतिक्रिया प्रणालीले हानि घटाउँछन्, तर पूर्ण सुरक्षा सुनिश्चित गर्दैनन्। हरेक घरपरिवारलाई सामान्य आपूर्ति, भरपर्दो सम्पर्क, नजिकका सुरक्षित ठाउँबारे जानकारी र बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा जनावरका लागि योजना चाहिन्छ।