भारतातील भाषा

भारताची एकच राष्ट्रीय भाषा नाही. देशाची घटनात्मक आणि प्रशासकीय व्यवस्था अनेक भाषा ओळखते; राज्ये त्यांच्या लोकसंख्येला आणि संस्थांना अनुरूप भाषा वापरतात. हिंदी विशेषतः उत्तर आणि मध्य भारताच्या मोठ्या भागात मोठ्या प्रमाणावर बोलली जाते. तिच्या प्रमाणित लेखनासाठी देवनागरी लिपी वापरली जाते. अनेक भारतीय हिंदीला आपली पहिली किंवा पसंतीची भाषा मानत नाहीत. उच्च शिक्षण, व्यवसाय, कायदा, तंत्रज्ञान, राष्ट्रीय स्तरावरील संवाद आणि काही शाळांमध्ये इंग्रजी महत्त्वाची आहे. इंग्रजी वापरण्याची संधी आणि आत्मविश्वास यात मोठी तफावत असते; त्यामुळे इंग्रजीचे ज्ञान म्हणजे बुद्धिमत्ता किंवा शिक्षण असे समजू नये. प्रमुख प्रादेशिक भाषांमध्ये बंगाली, मराठी, तेलुगू, तमिळ, गुजराती, उर्दू, कन्नड, मल्याळम, ओडिया, पंजाबी, आसामी आणि इतर अनेक भाषांचा समावेश होतो. प्रत्येक भाषेचे स्वतःचे साहित्य, माध्यमे, ओळखी आणि बोलीभेद आहेत. भारतामध्ये देवनागरी, बंगाली-असामी, गुरुमुखी, गुजराती, ओडिया, तमिळ, तेलुगू, कन्नड, मल्याळम आणि पर्शो-अरबी यांसह अनेक लेखनपद्धती वापरल्या जातात. भाषा आणि लिपी यांचा संबंध आहे, पण त्या एकच गोष्ट नाहीत. अनेक भाषा बोलणारे लोक एका संभाषणात भाषा बदलत असतात. ही भाषाबदलाची पद्धत सहजता, नेमकेपणा, ओळख, नम्रता किंवा एखाद्या समूहातील आपलेपणा व्यक्त करू शकते. संबोधनाचे प्रकार आणि नम्रतेच्या पातळ्या महत्त्वाच्या असतात. सर्वनामे, नातेसंबंध दर्शवणारे शब्द, आदरसूचक शब्द, नावे आणि पदव्या वय, आदर, जिव्हाळा किंवा सामाजिक अंतर दर्शवू शकतात. भाषेमुळे संधी आणि आपलेपणा निर्माण होऊ शकतो; पण ती लोकांना वगळण्याचे कारणही ठरू शकते. स्पष्ट संवादासाठी सर्वांना समजेल अशी भाषा निवडा, समजले आहे का ते तपासा आणि गरज पडल्यास अनुवादाची संधी द्या.