ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ

ਭਾਰਤ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜ, ਗਰਮ-ਖੇਤਰੀ ਜੰਗਲ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ, ਹੜ੍ਹ-ਮੈਦਾਨ, ਮੈਂਗਰੋਵ, ਮੂੰਗਾ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੌਦਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਫਫੂੰਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਪਰਿਸਥਿਤਕ ਤੰਤਰ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਮਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਪਰਿਸਥਿਤਕ ਤੰਤਰ ਵਰਗੇ ਜੈਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮੀਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਦਾਬਹਾਰ, ਪਤਝੜੀ, ਕੰਡਿਆਲੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂਗਰੋਵ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਖਰੇ ਆਵਾਸ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਖਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖ਼ਾਸ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਰਾਈ, ਭੂਗਰਭੀ ਜਲ ਦਾ ਮੁੜ ਭਰਾਅ, ਹੜ੍ਹ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮੌਸਮੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤਲਛਟ ਵਗਾਉਂਦੇ, ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ, ਭੂਗਰਭੀ ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਭਰਦੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬੰਨ੍ਹ, ਪਾਣੀ ਕੱਢਣਾ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਬਾਹਰੋਂ ਆਈਆਂ ਹਮਲਾਵਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ਼, ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੰਗਲ, ਪਸ਼ੂ-ਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਛੱਪੜ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਵਾਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਰਣ, ਸੰਰੱਖਣ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਭਾਲ। ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਥਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਮੁੱਖ ਦਬਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟੁੱਟਣੇ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ, ਹਮਲਾਵਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਵਾਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਤੇ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ। ਆਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨਾ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸੰਭਲ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।