ရတ်ထ ၼႂ်း India

ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉ ရတ်ထပွင်ႇဝႃႈပိူင်ဢမ်းၼၢတ်ႈၽၢႆႇပၢၼ်ႇတူဝ်ဢၼ်ၸတ်းမၼ်ႈၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၺ်းမိူင်းၼိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းၸုမ်းမိူင်းၶွင် India။ ၼႂ်းၵူတ်းမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း India ႁွင်ႉဝႃႈၸုမ်း Union of States၊ လႄႈၼႃႈတီႈမၼ်းၵေႃႈမီး Union territories။ ၸုမ်းပၢၼ်ႇတူဝ်ၵူႈၸုမ်းတေလႆႈဢဝ်ဢမ်းၼၢတ်ႈမႃးတီႈပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈၵူတ်းမၢႆ။ ပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းပဵၼ်ငဝ်ႈခံၶွင်ရတ်ထ India။ မၼ်းတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ ၸႅၵ်ႇၼႃႈတီႈၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်၊ ၸတ်းႁႂ်ႈဢမ်းၼၢတ်ႈဢွၵ်ႇၵူတ်းမၢႆၽႄၵၼ်၊ လႄႈၵႅတ်ႇၶႄသုၼ်ႇလႆႈငဝ်ႈခံ။ မၼ်းယင်းမီးၶေႃႈၸี้ၼႄလွင်ႈၼူၵ်းၼႄပၢႆးၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇၸွႆႈၼမ်းၽႅၼ်ၼူၵ်းၼႄ၊ လႄႈၼႃႈတီႈငဝ်ႈခံၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း။ ၼႂ်းၸၼ်ႉ Union၊ Parliament ဢွၵ်ႇၵူတ်းမၢႆၼႂ်းၶွပ်ႇဢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ၸတ်းၵၢၼ်ၵူတ်းမၢႆ၊ လႄႈလုမ်းတတ်းသိၼ်ၵႄႈၶေႃႈၵူတ်းမၢႆလႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း။ President ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်းပိူင်၊ ၽွင်း Prime Minister လႄႈၶွင်ႇသီႇၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းပၢႆးၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်။ မိူင်းၶွင် India ပဵၼ်ၸုမ်းၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈသၽႃးၽႂ်မၼ်း။ Governor ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈမိူင်းၸွမ်းပိူင်၊ ၽွင်း Chief Minister လႄႈၶွင်ႇသီႇၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ၼမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းလိူၵ်ႈ။ Union territories ၸႂ်ႉလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်းမိူင်းတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ လႄႈမၢင်ဢၼ်မီးသၽႃး။ လုမ်းတတ်းသိၼ်လွတ်ႈလွတ်ႈတီႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ၵၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း။ Supreme Court ယူႇၸၼ်ႉသုင်သုတ်း၊ တေႃႇၵႂႃႇ High Courts လႄႈလုမ်းတတ်းသိၼ်ၸၼ်ႉတႂ်ႈ။ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵႄႈၶေႃႈၽိတ်းထียง၊ ၵႅတ်ႇၶႄသုၼ်ႇလႆႈၽၢႆႇၵူတ်းမၢႆ၊ ၵူတ်ႇထတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ လႄႈၸၢင်ႈတူၺ်းဝႃႈၵူတ်းမၢႆ ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁႃႉ။ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢဝ်ၵူတ်းမၢႆလႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၸၢမ်းၸႂ်ဝၼ်းပၢၼ်။ ဝန်ႇ၊ ၽၢႆႇ၊ ၽၢႆႇၸတ်းၵၢၼ်ၸၼ်ႉၸႅတ်ႈ၊ ၽၢႆႇၵုမ်းထတ်း၊ ၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ လႄႈၸုမ်းပၢၼ်ႇတူဝ် တူၺ်းလွင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇၽိုၼ်မၢႆ၊ ၽွၼ်းလီလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ၶိူင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ လႄႈၵၢၼ်ထိင်းၵၢင်။ လုမ်းဢၼ်ၼႃႈတီႈတႄႉယူႇတီႈၶေႃႈမုၼ်းလႄႈၸၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ Panchayats၊ ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်ဝဵင်း၊ လႄႈ municipal corporations ပဵၼ်ၸၼ်ႉပိုၼ်ႉတီႈၶွင်ရတ်ထ။ ၶဝ်ပၼ်တူဝ်တႅၼ်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႃႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်တမ်းမၵ်းမၼ်ႈ။ ဢမ်းၼၢတ်ႈ၊ ငိုၼ်းၵွင်၊ လႄႈၽွၼ်းလီၶွင်ၶဝ် ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈယူႇတီႈၵူတ်းမၢႆမိူင်းလႄႈၶေႃႈၸတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ရတ်ထ India ပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၽၢႆႇၵူတ်းမၢႆ၊ ၵၢၼ်ပၢၼ်ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ လွင်ႈတူဝ်တႅၼ်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ လႄႈလၢႆးၵႄႈၶေႃႈၽိတ်းၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ မၼ်းယင်းမီးၶွပ်ႇၶတ်း မိူၼ်ၼင်ႇၶၵ်ႉတွၼ်ႈယၢပ်ႇ၊ တၢင်းၵတ်ႉၸတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ လွင်ႈၸႃႉယၢဝ်း၊ လႄႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ဢမ်ႇၽဵင်ႇ။ ၽိုၼ်ယွၼ်း၊ ပိူင်တုမ်ႉတွပ်ႇၶေႃႈတၢင်ႇ၊ ၶေႃႈယွၼ်းၶေႃႈမုၼ်း၊ လွင်ႈတေႃႇထႅင်ႈ၊ ၸုမ်းၵူတ်ႇထတ်း၊ လႄႈလုမ်းတတ်းသိၼ် ပဵၼ်လၢႆသၢႆတၢင်းတႃႇႁႃလွင်ႈၵႄႈၶႆ။