ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਕੰਮ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੰਮ ਜਾਂ ਬੇਤਰਤੀਬ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਉੱਥੇ ਆਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੰਮ ਖੇਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ, ਉਸਾਰੀ ਜਾਂ ਬਦਲਦੀ ਮੰਗ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਹੁਨਰ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਹਾਲਤ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਹਰ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਯੋਗ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਜਨਤਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਹੁਨਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰੀਅਰ ਸਰਵਿਸ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਨੌਕਰੀ ਪੋਰਟਲ, ਭਰਤੀਕਰਤਾ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਪਰਕ, ਕੈਂਪਸ ਪਲੇਸਮੈਂਟ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ, ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ, ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਹੁਨਰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਭੇਜਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਰਿਕਾਰਡ ਖੋਜ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਆਮਦਨ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ, ਥਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ, ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜਾਂ ਵਧ ਰਹੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੇਤਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਦੇ ਸਮੇਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਵਾਅਦਿਆਂ, ਬਿਨਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਮੰਗੀ ਫ਼ੀਸ, ਗੁਪਤ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।