ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ

ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਐਂਤੇਖਾਬਾਤ (entekhabat) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਗੇ ਰਹੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਜਾ ਗੇੜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕ ਮਜਲਿਸ, ਇਰਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ, ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਹਲਕਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵੋਟਰ ਖ਼ਾਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਇਕ ਹੋਰ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਆਂ-ਵਿਦਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਚੁਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਕੌਂਸਲਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੁਣੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਬੈਲਟ ’ਤੇ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੋਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ, ਵੋਟਿੰਗ, ਗਿਣਤੀ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਚੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਚੋਣ ਲਈ ਜਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਤਰਜੀਹਾਂ, ਸੰਸਦੀ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਚੁਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਨਾ ਚੁਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।