ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ

ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਤਬੀਅਤ (طبیعت) ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਚਾਈ, ਵਰਖਾ, ਤਾਪਮਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਲਬੋਰਜ਼ ਪਹਾੜ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਜ਼ਾਗਰੋਸ ਪਰਬਤ-ਲੜੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਰਾਂਦਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੈਸਪੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਚੌੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਕਾਨੀ ਜੰਗਲ (Hyrcanian forests) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਆਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੁੱਕੇ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁੱਕੇ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਤ-ਏ ਕਵੀਰ (Dasht-e Kavir) ਅਤੇ ਦਸ਼ਤ-ਏ ਲੂਤ (Dasht-e Lut) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਜੀਵੰਤ ਪਰਿਸਥਿਤਕੀ ਤੰਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਰਮੀ, ਲੰਮੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ, ਲੂਣ, ਢਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਅਰਧ-ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਦਰਿਆਈ ਘਾਟੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲਾਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਪਾਣੀ ਘਟਾ ਦੇਣ ਤਾਂ ਇਹ ਸੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਦਾ ਕੈਸਪੀਅਨ ਤਟ ਦੱਖਣ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਤਟਵਰਤੀ ਮੈਦਾਨ, ਜਵਾਰ-ਭਾਟੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ, ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮੈਂਗਰੋਵ, ਟਾਪੂ, ਮੂੰਗੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ, ਪਹਾੜੀ ਜਾਨਵਰ, ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਆਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਜਨਨ-ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਸੜਕਾਂ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਵਾਸਾਂ ਦਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਣਾ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸ਼ਰਨਸਥਾਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪਹੁੰਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਲੀ ਜਾਪਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੀ ਪਰਿਸਥਿਤਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਛਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸਿੱਖਣ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੁਕਸਾਨੀ ਸੁੱਕੀ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਖੁਰਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਭਲਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।