طبیعت په ایران کې

په فارسي کې طبیعت ته طبیعت (tabiat) ویل کېږي. په ایران کې طبیعت په لنډو او اوږدو واټنونو کې ډېر بدلېږي، ځکه لوړوالی، ورښت، تودوخه، خاوره او اوبو ته لاسرسی په ناانډوله توګه وېشل شوي دي. د البرز غرونه د کسپین سمندرګي په سوېل کې لوړېږي، په داسې حال کې چې د زاگرس لړۍ د ایران په لوېدیځ او سوېل لوېدیځ کې غځېدلې ده. غرونه واوره او باران راټولوي، سیندونه او چینې تغذیه کوي، د اوړي څړځایونه برابروي او په بېلابېلو لوړوالو کې د ژوو استوګنځایونه جوړوي. د کسپین شمالي سیمه مرطوبې لمنې او پراخ پاڼریژ ځنګلونه لري چې ډېر ځله ورته د هیرکاني ځنګلونه ویل کېږي. دا شنې سیمې له وچې لوړې دښتې سره ډېر توپیر لري او د خاورې، اوبو، ژوو، کرنې او تفریح لپاره مهمې دي. د ایران په مرکزي او ختیځو برخو کې پراخې وچې سیمې پرتې دي چې د دشت کویر او دشت لوت په څېر ځایونه پکې شامل دي. دښتې ژوندي ایکوسیستمونه دي چې له ځانګړو بوټو او ژوو سره، خو ګرمۍ، واټن، مالګې، نرمه ځمکه او د اوبو کموالی سفر خطرناکولای شي. ایران د دښتو او نیمه دښتو تر څنګ، هوارې وچې سیمې، د سیند درې، جهیلونه، ډنډونه او موسمي لندبلونه هم لري. لندبلونه د مېشتو او کډوالو مرغانو استوګنځای برابروي، اوبه زېرمه یا تصفیه کوي او نږدې ټولنې ملاتړ کوي؛ خو که وچکالي او د اوبو کارونه یې سرچینې کمې کړي، راکمېدای شي. په شمال کې د کسپین ساحل د سوېل له فارس خلیج او د عمان سمندر له ساحلونو سره توپیر لري. د سوېل په طبیعي چاپېریالونو کې ګرمې ساحلي هوارې سیمې، جزر او مدي سیمې، په مناسبو ځایونو کې منګرو ځنګلونه، ټاپوګان، مرجاني ټولنې او سمندري استوګنځایونه شامل دي. د ایران وحشي ژوي لوی تي‌لرونکي، غرني حیوانات، دښتني ډولونه، مرغان، خزنده‌ګان او بډایه نباتات رانغاړي. ځینې ډولونه پراخو او سره تړلو استوګنځایونو او ارامو ځالو جوړولو سیمو ته اړتیا لري، نو د ښکار فشار، سړکونه، ککړتیا او د استوګنځایونو ټوټه کېدل جدي اندېښنې دي. خوندي شوې سیمې بېلابېلې موخې او د محدودیت کچې لري؛ لکه ملي پارکونه، د وحشي ژوو پناه‌ځایونه، خوندي سیمې او طبیعي یادګارونه. لیدونکي دې د ځای د لاسرسي اصول وګوري، ځکه یو تش ښکاره ځای هم له ایکولوژیک پلوه حساس یا محدود کېدای شي. طبیعت خواړه، اوبه، سیوری، د خاورې ساتنه، سیاحت، زده‌کړه، ښکلا او کلتوري مانا برابروي. خو د طبیعت د زغملو حد شته، ځکه د وچو سیمو زیانمن شوي بوټي، ککړې اوبه، ځورېدلي ژوي او فرسوده خاوره د رغېدو لپاره ډېر کلونه غواړي.