Iraq de Xebat

Xebat o dem est ke kesekî rê patronî kar bikerê, patronî karan rê rêxistin bikerê û mocenan bido. Ew xebatê xwe-şuxulî guretî ra cîya yo; xebatkar bi gelemperî xizmetê xo kontrol keno, rîskê karî dano û bi xwe muşteriyan rê xizmet keno. Xebatê dewletî bi saziyanê dewletî û pergalanê îdarî rê rêxistin beno. Xebatê taybet şirketan, dukanan, karxaneyan, ofîsan, zeviyan, avakerdışî, xizmetan û gelek karê biçûkan ra pêk beno. Eleqeya xebatê formal bi gelemperî bi peyman, qeyda xebatkaran, qeyda mehaneyan û qeydnameyê pêwîstî ya dinî piştgirî beno. Xebatê neformal dimahetî dano, la delîlê wî rê mehaneyî, demê karî, betlaneyî, birîndarbîyayîşî yan derxistişî ra zafane qewetê kêmter dano. Peymanê karî yê başî her du kesan nas keno û kar, cayo karî, destpêkerdiş, demê karî, mehaneyî, awayê dayîşî, betlaneyî, ceribnayîş (eke esto) û qanûnê hetanê karî qediya rê destnîşan keno. Xebatkar ganî kopîyêk bigiro û biparêzo. Mehaneyî şarê mehaneyî, rojane, saetane yan goreyê karê temamkerdeyî dayene. Xebatkar ganî meblaxê brût, her tiştê qanûnî yê kêmkerdeyî, roja dayîşî, pere, şertê mesaiya zêde û delîlê dayîşê pere zanibe. Bi gelemperî xebatkarî divê karê peymanê bikerê, fermananê qanûnî yê cayo karî bicî bîyarê, mal û milk biparêzê û rêzikê ewlehiyê pêro bikerê. Patronî divê mehaneyê peymanê bido, şertê guncayê karî amade bikerê û parastışanê karî yê qanûnî rê rêz bigiro. Şertê bîmeyê civakî yan pensiyonî goreyê sektora, rewşa kesî û pergala Iraq yan Herêma Kurdistanî ya têkildarî cîya beno. Xebatkar ganî biperso qeydkirin pêwîst a yan na û delîl bixwazo; ganî nêqebul keno ke bixweber biyo. Nakokî zafane ji wezîfeyanê nezelal, mehaneyê dereng, qeydnayê demê amadebîyayîşî yan hetanê karî yê nişka ra dest pê kenê. Peyman, peyam, qeyda amadebîyayîşî, recibo mehaneyî û malumatê şahidan dikarin tiştê biyo zelal bikerê. Hemwelatiyê biyanî û hin xebatkarê pisporî dı karê qanûnî rê destûrê cîya pêwîst bibo. Soza patronî cayo kontrolkerdişê prosedurê îdarî yê têkildarî nêgirewena.