Beşeke mezin ji Iraqê ya îroyîn di navbera çemên Dîcle û Firatê de ye an jî li nêzî wan e. Civakên kevnar li vê herêma fireh bajar, pergalên çandiniyê, kevneşopiyên nivîsandinê, qanûn, bazirganî, edebiyat û rêveberiya rêxistinkirî pêş xistin. Dewletên Sumerî, Akkadî, Babîlî û Asûrî di demên cuda de rabûn. Ew neteweyeke yek û domdar nebûn, lê bermayiyên wan beşeke girîng ji mîrateya arkeolojîk a Iraqê pêk tînin. Paşê herêm ket bin desthilatdariya çend împaratorî û hêzên rêveber, di nav de desthilatdariya Farisî, Grekî-bandor, Partî û Sasaniyan. Civak, ziman û ol bi koçberî, bazirganî û guhertinên siyasî re diguherîn. Di sedsala heftan de desthilatdariya misilmanan li herêmê belav bû. Bajarên wekî Kufa û Basra girîng bûn, û Bexda paşê bû navendeke pêşeng a Xîlafeta Abbasiyan, zanist, bazirganî û çandê. Piştî lawazbûna hêza Abbasiyan û dagirkirina Bexdayê ji aliyê Mongolan ve, xanedanên cuda li herêmê hukum kirin. Paşê piraniya axê bû parçeyek ji Împaratoriya Osmanî, û şêwazên herêmî yên desthilatdariyê girîng ma. Dewleta nûjen a Iraqê piştî Şerê Cîhanê yê Yekemîn, di bin bandora Brîtanyayê û bi padîşahiyekê ve derket holê. Paşê komar şûna padîşahiyê girt; li dû wê derbeyên leşkerî, desthilatdariya otorîter, şer, dorpêç, dagirkerî, dagirbûn, veguhastina siyasî û tundiya navxweyî hatin. Van bûyeran bandor li ser civakan bi awayên cuda kirin û bîranînên bi êş, koçberî, saziyên zirar dîtî û vegotinên dîrokî yên nakok hiştin. Ji ber vê yekê, axaftin li ser dîroka nêz dikare kesane û ji aliyê siyasî ve hesas be. Dîroka Iraqê jî jiyana rojane, fêrbûna zanistî, helbest, mîmarî, zanista olî, çandinî, hunerên destan, bazirganî, xwenîşandan û nûbûna çandî dihewîne. Muzexane, xirbe, arşîv, dîrokên devkî û bîranînên malbatî her yek tenê beşek ji giştî nîşan dide.
Dîrok li Iraqê
Dîroka Iraqê şaristaniyên kevnar ên Mezopotamyayê, navendên girîng ên Îslamê, desthilatdariya împaratoriyan, damezrandina dewleta nûjen û demên pevçûn û avakirina nû dihewîne. Li Iraqê cihên girêdayî Sumer, Akkad, Babylon, Assyria û Bexdaya Abbasiyan hene. Ev dîrok a gelek civakan e û divê tenê bi şeran neyê kurt kirin.
VivAVia can make mistakes. Check important information.