عێراقدا دۆوڵەت

عێراق دەوڵەتێکی فیدراڵیی سەربەخۆیە و بە پێی دەستوورێکی نووسراو بەڕێوە دەبرێت. دەوڵەت بەردەوام دەبێت، تەنانەت کاتێک هەڵبژاردنەکان حکومەت دەگۆڕن، وەزیران پۆستەکانیان جێدەهێڵن یان هاوپەیمانییە سیاسییەکان ڕێکدەخرێنەوە. دەسەڵاتی یاسادانانی فیدراڵی لە ئەنجومەنی نوێنەراندا چڕ بووەتەوە. دەسەڵاتی جێبەجێکاریی فیدراڵی لە ڕێگەی سەرۆکایەتی، ئەنجومەنی وەزیران، سەرۆک وەزیران، وەزارەتەکان و دامەزراوەکانی دیکە کە بە یاسا دامەزراون، جێبەجێ دەکرێت. دادگاکان یاسا لێکدەدەنەوە و جێبەجێی دەکەن، ناکۆکییەکان یەکلا دەکەنەوە و ئەو بابەتانە پێداچوونەوەیان بۆ دەکەن کە لە دەسەڵاتیاندا دانراون. سەربەخۆیی دادوەری بنەمایەکی سەرەکییە، هەرچەندە دەستگەیشتن، جێبەجێکردن، دواخستن و متمانەی گشتی لە کرداردا جیاواز دەبن. خاکی عێراق بە پارێزگا دابەشکراوە و دەستوور هەرێمەکانیش دەناسێنێت. هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەیی دەستووریی فیدراڵیدا پەرلەمان، حکومەت، بەڕێوەبەرایەتی و دامەزراوە ئەمنییەکانی خۆی هەیە. دامەزراوەکانی پارێزگا و شارەوانی بەشە گرنگەکانی بەڕێوەبردنی ناوخۆیی و دابینکردنی خزمەتگوزاری بەڕێوە دەبەن. دەسەڵاتە وردەکانیان بە دەستوور، یاسادانان، بودجە و دابەشکردنی بەرپرسیاری لەگەڵ وەزارەتە فیدراڵییەکان یان دامەزراوە هەرێمییەکان پەیوەستن. بەڕێوەبردنی گشتی یاسا و بودجەکان دەگۆڕێت بۆ تۆمار، مۆڵەت، قوتابخانە، خزمەتگوزاری تەندروستی، ژێرخان، پشتگیری کۆمەڵایەتی و ئەرکەکانی دیکەی دەوڵەت. بۆیە کەسێک ڕەنگە بۆ یەک کێشە لەگەڵ چەند ئۆفیسێک مامەڵە بکات، بە تایبەتی کاتێک بەرپرسیارییە ناوخۆیی و نیشتمانییەکان یەکدی دەگرنەوە. دەوڵەت هەروەها ڕێکی گشتی، بەرگریی نیشتمانی، بەڵگەنامەی هاووڵاتیبوون، باجستان و بەڕێوەبردنی سنوورەکان دەپارێزێت. ئەم دەسەڵاتانە دەبێت لە ڕێگەی دامەزراوە یاساییەکانەوە جێبەجێ بکرێن و موڵکی تایبەتی هیچ حیزب، گرووپی چەکدار، بەرپرسی فەرمی، هۆز یان کۆمەڵگەیەک نین. هاووڵاتیبوون کەسێک بە ماف و ئەرکەکانەوە بە دەوڵەتەوە دەبەستێتەوە. مامەڵەی یەکسان، بەشداری سیاسی، پاراستنی یاسایی، باج، ڕێزگرتن لە یاسا و دەستگەیشتن بە دامەزراوە گشتییەکان بەشە سەرەکییەکانی ئەو پەیوەندییەن. دەوڵەتی عێراق چوارچێوەیەک بۆ یاساکانی هاوبەش، نوێنەرایەتی و خزمەتگوزارییە هاوبەشەکان لە کۆمەڵگەیەکی جۆراوجۆردا دابین دەکات. کاریگەرییەکەی ڕەنگە بەهۆی گەندەڵی، پشتیوانی لە کەسانی نزیک، ناڕوونیی بەرپرسیارییەکان، نایەکسانیی توانایی، نائاسایشی، زیانی ژێرخان و بۆشایی نێوان یاسای فەرمی و جێبەجێکردنی کرداری سنووردار بێت.