دەوڵەت لە عێراق

عێراق دەوڵەتێکی فیدراڵییەکی سەربەخۆیە کە بە پێی دەستوورێکی نووسراو حوکمڕانی دەکرێت. دەوڵەت بەردەوام دەبێت، تەنانەت کاتێک هەڵبژاردنەکان حکومەت دەگۆڕن، وەزیران پۆستەکانیان جێدەهێڵن، یان هاوپەیمانییە سیاسییەکان ڕێکدەخرێنەوە. دەسەڵاتی یاسادانانی فیدراڵی لە ئەنجوومەنی نوێنەراندا کۆکراوەتەوە. دەسەڵاتی جێبەجێکاری فیدراڵی لە ڕێگەی سەرۆکایەتی، ئەنجوومەنی وەزیران، سەرۆک وەزیران، وەزارەتەکان و دامەزراوەکانی تری دامەزراو بە یاسا جێبەجێ دەکرێت. دادگاکان یاسا لێکدەدەنەوە و جێبەجێی دەکەن، ناکۆکییەکان چارەسەر دەکەن و ئەو بابەتانە پێداچوونەوەیان بۆ دەکەن کە لە چوارچێوەی دەسەڵاتیاندا دەبن. سەربەخۆیی دادوەری بنەمایەکی سەرەکییە، هەرچەندە دەستگەیشتن، جێبەجێکردن، دواخستن و متمانەی گشتی لە کرداردا جیاواز دەبن. خاکی عێراق دابەشکراوە بەسەر پارێزگاکاندا، هەروەها دەستوور هەرێمەکانیش دەناسێنێت. هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی ڕێکخستنی دەستووری فیدراڵیدا پەرلەمان، حکومەت، بەڕێوەبەرایەتی و دامەزراوە ئەمنییەکانی خۆی هەیە. دامەزراوەکانی پارێزگا و شارەوانی بەشە گرنگەکانی بەڕێوەبردنی ناوخۆیی و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بەڕێوەدەبەن. دەسەڵاتی وردی ئەوان بە دەستوور، یاسادانان، بودجەکان و دابەشکردنی بەرپرسیاری لەگەڵ وەزارەتە فیدراڵییەکان یان دامەزراوە هەرێمییەکانەوە دیاری دەکرێت. بەڕێوەبەرایەتیی گشتی یاسا و بودجەکان دەگۆڕێت بۆ تۆمار، مۆڵەت، قوتابخانە، خزمەتگوزاری تەندروستی، ژێرخان، پشتگیری کۆمەڵایەتی و ئەرکەکانی تری دەوڵەت. بۆیە کەسێک لەوانەیە بۆ یەک کێشە سەردانی چەند نووسینگەیەک بکات، بە تایبەتی کاتێک بەرپرسیارییە ناوخۆیی و نیشتمانییەکان تێکەڵ دەبن. دەوڵەت هەروەها ڕێکوپێکی گشتی، بەرگریی نیشتمانی، بەڵگەنامەی مەدەنی، باج و بەڕێوەبردنی سنوورەکان دەپارێزێت. ئەم دەسەڵاتانە دەبێت لە ڕێگەی دامەزراوە یاساییەکانەوە جێبەجێ بکرێن و موڵکی تایبەتی هیچ حیزب، گرووپی چەکدار، بەرپرسیار، هۆز یان کۆمەڵگەیەک نین. هاووڵاتیبوون کەسێک بە ماف و ئەرکەکانەوە بە دەوڵەتەوە دەبەستێتەوە. مامەڵەی یەکسان، بەشداریی سیاسی، پاراستنی یاسایی، باج، ڕێزگرتن لە یاسا و دەستگەیشتن بە دامەزراوە گشتییەکان بەشە سەرەکییەکانی ئەم پەیوەندییەن. دەوڵەتی عێراق چوارچێوەیەک بۆ یاسا هاوبەشەکان، نوێنەرایەتی و خزمەتگوزارییە هاوبەشەکان لە کۆمەڵگەیەکی جۆراوجۆردا دابین دەکات. گەندەڵی، پشتیوانیی کەسی، بەرپرسیارییە ناڕوونەکان، توانای نایەکسان، نائاسایشی، زیانی ژێرخان و بۆشایی نێوان یاسای فەرمی و جێبەجێکردنی کرداری دەتوانن کاریگەرییەکەی سنووردار بکەن.