باژ لە عێراق

باژ پارەدانێکی ناچارییە کە بە یاسا دادەنرێت، نەک کرێیەکی خۆبەخش بۆ خزمەتگوزاری. لە عێراق، بەڕێوەبردنی باژ دەستی دامەزراوە گشتییەکانە، لەوانەش دەستەی گشتیی باژ؛ دەزگا گومرگییەکانیش مامەڵە بە باژ وەرگرتنەوەی پەیوەست بە هاوردە و سنوورەکان دەکەن. داهاتی کارمەندی لەوانەیە باژی داهات و مامەڵەی مووچەیی لەسەری بێت. خاوەنکار لەوانەیە بڕەکان هەژمار بکات یان لە مووچە کەم بکاتەوە، بەڵام کرێکار هەرواش پێویستە ڕێککەوتنی کار، تۆماری مووچە و بەڵگەی کەمکردنەوەکان هەڵبگرێت. خاوەنکاران و بازرگانییەکان پێویستیان بە تۆماری فرۆشتن، داهات، کڕین، مووچە، سامان و خەرجی هەیە. پارەی کەسی و بازرگانی جیا بکەنەوە تاکو چالاکیی باژپێدراو بتوانرێت ڕوون بکرێتەوە. کۆمپانیاکان لەوانەیە باژ لەسەر قازانج و ئەرکی زیادەی تۆمارکردن، ژمێریاری، مووچە یان کەرتیان هەبێت. شێوەی یاساییی بازرگانی کاریگەری لەسەر ئەوە هەیە کێ ڕاپۆرت دەدات، کێ پارە دەدات و چ تۆمارێک دەبێت بپارێزرێت. خاوەندارێتیی موڵک، بەکرێدان، گواستنەوە یان تۆمارکردن لەوانەیە باژ یان کرێی پەیوەندیداری دروست بکات. پێویستە کەس پێش واژۆکردنی بەڵگەی فرۆشتن، بەکرێدان، میرات یان مامەڵەیەکی دیکەی موڵک بپشکنێت. کەلوپەلی هێنراوە ناو عێراق لەوانەیە باژی گومرگی، ڕاگەیاندن، پشکنین و پێداویستیی بەڵگەی پشتیوانیی لەسەر بێت. بۆیە تێچووی کۆی هاوردە لە نرخی دابینکەر و کرێی گواستنەوە زیاتر دەبێت. ڕێکخستنە باژی و کارگێڕییەکان لە هەرێمی کوردستان لەوانەیە لە کردەوەدا لەوەی دەزگا فیدراڵییەکان جێبەجێیان دەکەن جیاواز بن. کەس یان بازرگانییەک کە لە چەند ناوچە کار دەکات، باشترە بزانێت بۆ هەر چالاکییەک کام دەزگا و ڕێکار پەیوەندیدارە. وەسڵ، پسووڵە، فایلی مووچە، گرێبەست، تۆماری بانکی، بەڵگەی گومرگی و پەڕگەکانی پێشوو بناغەی پابەندبوون بە باژن. خەمڵاندن بەبێ بەڵگە پاراستنی قورسە و لەوانەیە زیانی بازرگانیش بشارێتەوە. یاساکانی باژ بەپێی جۆری داهات، بارودۆخی یاسایی، شوێن و مامەڵە جیاواز دەبن. بۆ بابەتی گرنگی بازرگانی، موڵک، نێودەوڵەتی یان ناکۆکی، ڕاوێژ لە پیشەوەرێکی شارەزای دەزگای عێراقیی پەیوەندیدار وەربگرە.