Qozogʻistonda biznes

Biznes deganda tovar yoki xizmatlarni sotish uchun olib boriladigan mustaqil tijorat faoliyati tushuniladi. Mahalliy ishlatiladigan so‘zlarga tadbirkorlik ma’nosidagi кәсіпкерлік va biznes ma’nosidagi бизнес kiradi. Kichik biznesda keng tarqalgan shakllardan biri yakka tartibdagi tadbirkor bo‘lib, qozoq tilida жеке кәсіпкер, rus tilida индивидуальный предприниматель yoki ИП deb ataladi. U bevosita egasi bilan bog‘liq bo‘lib, odatda egasi mustaqil boshqaradigan sodda faoliyatga mos keladi. Keng tarqalgan kompaniya shakli mas’uliyati cheklangan shirkat bo‘lib, qozoq tilida жауапкершілігі шектеулі серіктестік yoki ЖШС, rus tilida товарищество с ограниченной ответственностью yoki ТОО deb ataladi. Bu alohida tashkilot bo‘lib, sheriklari, xodimlari, investitsiyasi yoki shartnomaviy tavakkalchiligi ko‘proq bo‘lgan bizneslarga mos kelishi mumkin. Tashkiliy shaklni tanlash mulkchilik, qaror qabul qilish, javobgarlik, buxgalteriya hisobi, soliq ma’muriyati va foydani olish usuliga ta’sir qiladi. Ta’sischi ro‘yxatdan o‘tishning eng oson yo‘lini tanlash bilangina cheklanmay, haqiqiy faoliyatni hisobga olgan holda qaror qilishi kerak. Biznes odatda rasmiy ro‘yxatdan o‘tish, mos soliq tartibi, ishonchli buxgalteriya yozuvlari hamda to‘lovlarni qabul qilish va qayd etish usulini talab qiladi. Ayrim faoliyat turlari uchun litsenziya, xabarnoma, sohaga oid ruxsat yoki maxsus binolar ham kerak bo‘ladi. Shartnomalarda nima yetkazib berilishi, to‘lov qachon amalga oshirilishi va muammo yuz bersa nima qilinishi ko‘rsatiladi. Ijara, yetkazib beruvchilar, mijozlar, qarzlar, sheriklik va intellektual mulkka oid masalalarda yozma shartlar ayniqsa muhim. Xodimlarni ishga olish biznesni ish beruvchiga aylantiradi va ish haqi, xodimlar hujjatlari, xavfsizlik hamda mehnat sharoitlariga oid majburiyatlarni keltirib chiqaradi. Munosabat amalda mehnat munosabatiga o‘xshasa, xizmat ko‘rsatish shartnomasi bu majburiyatlarni o‘z-o‘zidan bekor qilmaydi. Biznes mustaqillik, ish o‘rinlari va yangilik kiritish imkonini beradi, lekin moliyaviy hamda huquqiy tavakkalchiliklarni ham keltirib chiqaradi. Bozorni kichik miqyosda sinash, haqiqatga mos pul rejasini tuzish va tartibli hisob yuritish oldini olish mumkin bo‘lgan zararlarni kamaytiradi.