Moliya va tenge valyutasi (tenge) Qozog‘istonda

Qozog‘istondagi moliyaviy reja har bir to‘lovni alohida ko‘rish o‘rniga bir nechta sohani bog‘laydi. Banklar hisobvaraqlar, kartalar, pul o‘tkazmalari, jamg‘arma mahsulotlari va kreditlarni taqdim etadi; ular odatda tenge valyutasida (tenge), ba’zan esa chet el valyutalarida bo‘ladi. Xarajatlar uy-joy, kommunal xizmatlar, oziq-ovqat, transport, sog‘liqni saqlash, ta’lim va aloqa uchun har oy qancha mablag‘ kerakligini ko‘rsatadi. Qarzdorlik qaytarish majburiyatlarini, foiz yoki boshqa to‘lovlarni hamda to‘lovlar kechiktirilganda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan oqibatlarni qo‘shadi. Soliqlar jismoniy yoki biznes daromadlariga, xaridlar, mulk, yer, transport vositalari va boshqa soliqqa tortiladigan faoliyatlarga nisbatan qo‘llanishi mumkin; tegishli majburiyatlar shaxs, biznes, soliq rezidentligi va daromad manbasiga bog‘liq. Sug‘urta sug‘urtalovchi bilan tuzilgan shartnoma orqali belgilangan xatarlarni qoplaydi va ayrim faoliyatlar uchun majburiy, qo‘shimcha himoya uchun esa ixtiyoriy bo‘lishi mumkin. Investitsiya omonatlar, obligatsiyalar, aksiyalar, fondlar, mulk va biznesga egalikni o‘z ichiga oladi; ular xatar, foydalanish imkoniyati, valyuta va vaqt ufqi bo‘yicha farqlanadi. Amaliy umumiy ko‘rinish muntazam daromadni takroriy xarajatlar, mavjud qarzdorlik, soliq majburiyatlari, favqulodda zaxiralar, sug‘urta himoyasi hamda har bir investitsiyaning maqsadi va muddatiga taqqoslaydi. Masalan, yaqin muddatdagi ijara uchun kerak bo‘ladigan pulni uzoq muddatli o‘sishga mo‘ljallangan aktivlar bilan bir xil tarzda baholamaslik kerak.