Kodi nchini Kenya

Kenya ina kodi za kitaifa na ada za ngazi ya kaunti. Mamlaka ya Mapato ya Kenya, inayojulikana kama KRA, husimamia kodi kuu za kitaifa, huku serikali za kaunti zikishughulikia vibali, viwango na ada za huduma zinazotumika katika majukumu yao. Nambari ya Utambulisho wa Mlipa Kodi ya KRA, au KRA PIN, humtambulisha mlipa kodi katika michakato mingi rasmi na ya kifedha. Kuwa na nambari hiyo hakumaanishi moja kwa moja kuwa kila aina ya kodi inamhusu mtu, lakini usajili unaweza kuleta wajibu wa kuwasilisha marejesho au kutunza kumbukumbu. Mapato ya ajira kwa kawaida hutozwa kupitia mfumo wa Lipa Kadri Unavyopata, unaojulikana kama PAYE, ambao mwajiri hukata na kuwasilisha kwa KRA. Huenda mapato mengine bado yakahitaji kutangazwa, na mfanyakazi anapaswa kukagua kumbukumbu badala ya kudhani kuwa mishahara imemaliza wajibu wote. Biashara zinaweza kukabiliwa na kodi inayotegemea mapato, mifumo inayotegemea mauzo, VAT, wajibu wa kukata kodi kwenye malipo, wajibu wa mishahara au ada nyingine kulingana na aina na shughuli zake. Mmiliki wa biashara binafsi na kampuni yenye dhima ndogo hawatozwi kodi au kuripoti kwa namna moja moja kwa moja. Kodi ya Ongezeko la Thamani, au VAT, hutozwa kwa bidhaa na huduma zinazotozwa kodi na biashara zilizosajiliwa ipasavyo. Mteja anaweza kuiona ikiwa ndani ya bei au kwenye ankara, huku biashara zilizosajiliwa zikitakiwa kutunza kumbukumbu zinazofaa za mauzo na manunuzi. Kodi ya zuio hukatwa kwenye baadhi ya malipo kabla mpokeaji hajapokea salio. Makato hayo yanaweza kuhesabiwa kwenye deni la mwisho la kodi au kushughulikiwa kwa namna nyingine ya kikodi, kwa hiyo cheti au rekodi inayohusika ni muhimu. Kushughulikia kodi kwa kawaida huhusisha kujisajili, kuhifadhi ushahidi, kukokotoa au kuthibitisha deni la kodi, kuwasilisha marejesho, kulipa kupitia njia zilizoidhinishwa na kuhifadhi uthibitisho wa kupokelewa. Kumbukumbu sahihi pia zinaweza kusaidia marekebisho, pingamizi, marejesho ya fedha au ukaguzi. Kanuni za kodi hutegemea ukaazi, chanzo cha mapato, shughuli za biashara, aina ya kisheria na hali ya usajili. Viwango, mipaka na tarehe za mwisho zinaweza kubadilika, kwa hiyo walipa kodi wanapaswa kuthibitisha masharti ya sasa kupitia taratibu rasmi za KRA au kaunti wanapochukua hatua.