Biznesi në Kosovë

Agjencia e Regjistrimit të Bizneseve të Kosovës (ARBK; KBRA në anglisht) regjistron bizneset nën Ministrinë e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë. Regjistrimi zakonisht përcakton formën ligjore, emrin zyrtar ose tregtar, selinë e regjistruar, përfaqësuesin e autorizuar dhe kodin e veprimtarisë NACE Rev. 2. Aplikimet mund të dorëzohen përmes Sistemit të Regjistrimit të Bizneseve të ARBK-së ose qendrave komunale të regjistrimit, përfshirë Qendrën me Një Ndalese në Prishtinë. Qasja në portalin online është e disponueshme për shtetasit mbi 18 vjeç. Pas regjistrimit, biznesi merr numrin unik të biznesit NUI me nëntë shifra, që fillon me 81, dhe regjistrimi në ARBK e regjistron automatikisht edhe në Administratën Tatimore të Kosovës (ATK; TAK në anglisht). Format e disponueshme përfshijnë Biznesin Individual, Ortakërinë e Përgjithshme, Ortakërinë e Kufizuar, Shoqërinë me Përgjegjësi të Kufizuar (SHPK), Shoqërinë Aksionare, degën e një shoqërie tregtare të huaj, zyrën përfaqësuese dhe Kooperativën Bujqësore. Biznesi Individual nuk është person juridik më vete, prandaj pronari ka përgjegjësi të pakufizuar. SHPK-ja dhe shoqëria aksionare bëhen persona juridikë vetëm pas regjistrimit. Zyra përfaqësuese e një kompanie të huaj kufizohet në hulumtim tregu, marketing dhe përfaqësim dhe nuk mund të ushtrojë veprimtari ekonomike. Biznesi Individual zakonisht dorëzon aplikacionin dhe dokumentin e identifikimit. Për SHPK-në zakonisht kërkohen aplikacioni, dokumentet e identifikimit të themeluesve, marrëveshja e themelimit ose akti themelues dhe statuti. Një themelues i huaj mund të ketë nevojë për certifikatë të regjistrit të biznesit ose dokument të të dhënave të biznesit, të lëshuar jo më herët se tre muaj. ARBK-ja tarifon €0 për regjistrimin fillestar dhe €0 për çregjistrimin. Ndryshimet e shoqërive zakonisht kushtojnë €5 për paraqitje, ndërsa ndryshimet për Biznesin Individual ose Ortakërinë e Përgjithshme zakonisht kushtojnë €2.50. Dokumentet, përkthimet, këshillat profesionale dhe miratimet specifike për veprimtarinë mund të krijojnë shpenzime shtesë. Biznesi që ushtron veprimtari ekonomike duhet të mbetet i regjistruar dhe t'i mbajë të sakta të dhënat e regjistrimit. Kodi NACE i zgjedhur duhet të përputhet me veprimtarinë reale. Biznesi duhet të mbajë evidencat tatimore, të dorëzojë deklaratat e kërkuara dhe të kryejë pagesat përkatëse. Regjistrimi për TVSH bëhet i detyrueshëm kur qarkullimi vjetor tejkalon €30,000, ndërsa regjistrimi vullnetar mund të jetë i mundur nën këtë prag. Normat e TVSH-së janë 8% ose 18%, varësisht nga furnizimi. Sipas regjimeve të përmendura të të ardhurave reale, të ardhurat deri në €30,000 tatohen me 3% për prodhim, tregti, transport dhe veprimtari të ngjashme dhe me 9% për shërbime; të ardhurat mbi këtë prag tatohen me 10% sipas rregullave përkatëse të tatimit mbi të ardhurat e korporatave. Për të ardhurat personale, të ardhurat bruto vjetore deri në €50,000 i nënshtrohen normës 3% për prodhim, tregti, transport dhe veprimtari të ngjashme ose 9% për shërbime. Shkalla më e lartë e të ardhurave reale është 0% deri në €3,000, 8% nga €3,000.01 deri në €5,400 dhe 10% mbi €5,400. Llogaritja e saktë varet nga forma ligjore dhe regjimi tatimor i zbatueshëm. Të vetëpunësuarit kanë edhe kontribute pensionale, ndërsa punëdhënësit me staf merren me tatimin e mbajtur në burim dhe kontributet pensionale. Sipas rregullave përkatëse mund të kërkohen pajisje fiskale, sisteme fiskale ose softuer fiskal i miratuar. Lejet dhe licencat specifike për veprimtarinë duhen kontrolluar në Regjistrin Qendror të Lejeve dhe Licencave, ndërsa kërkesat komunale duhen verifikuar veçmas. Ushtrimi i veprimtarisë pa regjistrim nuk është alternativë e ligjshme dhe mund të sjellë urdhër për regjistrim, gjoba ose sanksione të tjera. Mbështetja ofrohet përmes skemave të veçanta, jo përmes një granti të përgjithshëm të përhershëm. KIESA dhe Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë kanë hapur thirrje për mikro, ndërmarrje të vogla dhe të mesme në fusha si prodhimi, teknologjia e informacionit dhe komunikimit, certifikimi dhe energjia. Skema e Energjisë së Pastër 2026 ofronte deri në €20,000 për një masë individuale dhe deri në €25,000 për masa të kombinuara. Programi i Zhvillimit të Balancuar Rajonal 2026 renditi 70 përfitues. Thirrjet komunale për start-up mund të caktojnë kushte të veta për datën e regjistrimit, sektorin, rajonin, bashkëfinancimin dhe afatin; një thirrje e vitit 2026 në Fushë Kosovë kërkonte regjistrim para kontratës së grantit. Produktet bankare dhe të kreditimit janë të ndara nga këto skema mbështetëse. Në mars 2026, Kosova regjistroi 1,339 biznese të reja: 1,328 mikro-ndërmarrje me 0–9 punonjës, 11 ndërmarrje të vogla me 10–49 punonjës dhe asnjë ndërmarrje të mesme apo të madhe në të dhënat e raportuara. Sektorët kryesorë të listuar ishin tregtia, ndërtimtaria, prodhimi dhe akomodimi ose shërbimet ushqimore, ndërsa rajoni i Prishtinës përbënte 605 regjistrime. Ky model e bën zgjedhjen mes Biznesit Individual dhe SHPK-së, regjistrimin formal, administrimin tatimor dhe kontrollin e lejeve thelbësore për shumë start-up. Biznesi mund ta ndryshojë regjistrimin ose të shndërrohet nga Biznes Individual apo Ortakëri e Përgjithshme në SHPK ose shoqëri aksionare. Çregjistrimi kryhet përmes komunës përgjegjëse ose ARBK-së. Në varësi të rastit, autoriteti mund të kërkojë formularë, identifikim, vendim, vërtetim tatimor ose dëshmi gjyqësore. Likuidimi ose falimentimi i shoqërisë mund të kërkojë edhe publikimin e procedurës, përfshirë një njoftim 30-ditor në gazetë në disa raste. ARBK-ja publikon njoftime për shpërbërje, likuidim dhe falimentim.