Заминаи асосии ҳуқуқиро Конститутсияи соли 2021, қисми I Кодекси гражданӣ № 15 аз 8 майи соли 1996 бо таҳрири 6 апрели соли 2026, қисми II Кодекси гражданӣ № 1 аз 5 январи соли 1998 бо таҳрири 28 октябри соли 2025, Кодекси мурофиаи гражданӣ № 14 аз 25 январи соли 2017, Кодекси оила № 201 аз 30 августи соли 2003 бо таҳрири 17 июли соли 2025, Кодекси замин № 149 аз 18 июли соли 2025, Қонун дар бораи нотариат № 54 аз 9 марти соли 2023 ва Қонун дар бораи иҷро № 15 аз 28 январи соли 2017 бо таҳрири 22 июли соли 2026 ташкил медиҳанд. Вазорати адлия ва мақомоти бақайдгирии давлатӣ вазифаҳои марказии маъмуриро иҷро мекунанд; судҳо, нотариусҳо, мақомоти кадастр ва мақомоти маҳаллӣ масъалаҳоро дар доираи ваколатҳои қонунии худ баррасӣ мекунанд. Шахсони воқеӣ ва шахсони ҳуқуқӣ метавонанд ҳуқуқҳои гражданиро ба даст оранд ва амалӣ кунанд. Шахси ҳуқуқӣ ташкилотест, ки ҳуқуқу уҳдадориҳои ҳуқуқии худро дорад; бақайдгирии давлатии он, намояндагӣ ва амалҳои ваколатдор муайян мекунанд, ки оё он метавонад дар масъалаи мушаххас амал кунад. Ҳуқуқҳои гражданӣ бояд бовиҷдонона амалӣ шаванд ва талаботи намояндагӣ ё бақайдгирӣ метавонанд татбиқ гарданд. Боҷҳои бақайдгирӣ, нотариалӣ ва судӣ аз ҳолат вобастаанд. Муомила амали дорои аҳамияти ҳуқуқӣ аст ва шартнома созишест, ки байни тарафҳо уҳдадориҳо ба вуҷуд меорад. Баҳси маъмулии шартномавӣ аз бастани шартнома ба иҷро ва сипас, агар тарафе онро иҷро накунад, ба талабнома мегузарад. Пардохт, таҳвил, ҷуброни зарар ва ҷаримаи шартномавӣ метавонанд аз Кодекси гражданӣ ва созишнома бароянд. Шартномаи хаттии одӣ метавонад дар сурати иҷро шудани талаботи қонунӣ барои баррасии даъво дар мурофиаи фармоишӣ асос шавад. Барои баъзе муомилаҳо тасдиқи нотариалӣ зарур буда метавонад. Ҳуқуқи моликият соҳибӣ, дигар ҳуқуқҳо ба молу мулк, амволи ғайриманқул, маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ва сабтҳои кадастриро фаро мегирад. Ҳуқуқ ба амволи ғайриманқул ва муомилаҳои вобаста ба он бояд давлатӣ ба қайд гирифта шаванд. Агентии давлатии захираҳои замин, кадастр, геодезия ва картография, низоми бақайдгирии Вазорати адлия ва мақомоти маҳаллӣ метавонанд ҳар кадом вазифаҳои дахлдор дошта бошанд. Қирғизистон моликияти давлатии замин, муниципалӣ ва хусусиро эътироф мекунад. Моликон ва истифодабарандагон бояд таъиноти муайяншудаи замин ва уҳдадориҳои истифода ва ҳифзи онро риоя кунанд. Пардохти бақайдгирӣ ва ҷаримаҳои эҳтимолӣ барои таъхир аз тартиб ва ҳуҷҷатҳо вобастаанд. Ҳуқуқи оилавӣ никоҳ, ҳамсарон, фарзандон, таъминот, фарзандхонӣ, васоят ва парасторӣ, инчунин бақайдгирии ҳолати шаҳрвандиро танзим мекунад. Никоҳ бояд ихтиёрӣ бошад ва давлатӣ ба қайд гирифта шавад. ЗАГС метавонад бо аризаи муштараки ҳамсарон талоқро ба қайд гирад, агар онҳо фарзанди ноболиғи муштарак ва даъвои молумулкӣ ё дигар даъво надошта бошанд. Тартиби яктарафа тавассути ЗАГС дар ҳолатҳои муайян, аз ҷумла бедарак будани ҳамсари дигар, ғайриқобили амал эътироф шудани ӯ ё зиёда аз се сол дар маҳбас буданаш, дастрас аст. Баҳсҳои марбут ба фарзандон, молу мулк ё ихтилофи тарафҳо одатан ба суд мераванд. Ҳамзистии ғайрирасмӣ ё никоҳ мақоми баробари никоҳи ба қайд гирифташударо намедиҳад. Ҳамсарон ҳуқуқҳои баробар доранд ва уҳдадориҳои волидон таъминот ва ғамхориро дар асоси манфиатҳои беҳтарини кӯдак дар бар мегиранд. Мерос дар маҳалли охирини истиқомати доимии шахси фавтида кушода мешавад. Агар он маҳал маълум набошад ё дар хориҷ бошад, ҷойгиршавии амволи ғайриманқул дар Қирғизистон метавонад маҳалли кушодани меросро муайян кунад. Ворис метавонад тибқи васиятнома ё қоидаҳои меросгирии қонунӣ мерос гирад. Муҳлати умумии қабул ё даст кашидан аз мерос шаш моҳ аст; нотариус пас аз ин муҳлат, дар сурати иҷро шудани талабот, шаҳодатномаи мерос медиҳад. Ворисон метавонанд барои ёфтани парванда аз E-Notariat ва феҳристҳои парвандаҳои мерос истифода кунанд. Қабули дертар метавонад бо розигии ворисоне, ки меросро қабул кардаанд, ё бо қарори суд имконпазир бошад. Таркиби мерос ҳуқуқу уҳдадориҳои гузарандаро дар бар мегирад ва қарзҳои меросгирифташуда бо қоидаҳои ҳуқуқии татбиқшаванда маҳдуданд. Боҷҳои давлатии нотариалӣ, хароҷоти хизматрасонии нотариалӣ ва хароҷоти бақайдгирӣ метавонанд ба миён оянд. Ҷавобгарӣ метавонад аз вайрон кардани шартнома ё аз расонидани зарари ғайришартномавӣ ба вуҷуд ояд. Даъво метавонад барқарор кардани ҳолати пешинаро, ҷуброни зиён ё ҷаримаи шартномавиро талаб кунад. Исботи зарар, робитаи сабабӣ ва шахси масъул аҳамияти марказӣ дорад. Судҳои гражданӣ, нотариусҳо барои баъзе амалҳо ё таъмини далелҳо ва мақомоти иҷро метавонанд ҷалб шаванд. Баҳс метавонад бо ҳалнома ё созиш анҷом ёбад ва сипас ба иҷро гузарад. Боҷҳои судӣ, хароҷоти коршиносӣ, нотариалӣ ва иҷро аз ҳолат вобастаанд. Мурофиаи гражданӣ баррасии даъвоӣ, баррасии фармоишӣ, шикоят ва бозбиниро дар судҳои болоӣ дар бар мегирад. Судҳои ноҳиявӣ ва шаҳрӣ, судҳои вилоятӣ, Суди шаҳри Бишкек ва Суди Олӣ сатҳҳои гуногуни ваколат доранд. Портали «Адолати рақамӣ» метавонад дастрасӣ ба маълумот ва хизматрасониҳои судиро осон кунад. Тарафҳо метавонанд дар ҳолатҳое, ки қонун ва шароит иҷозат медиҳанд, танзими пеш аз мурофиа, миёнаравӣ ё арбитражро истифода баранд. Фармони судӣ оид ба даъвои мувофиқ ба муомилаи хаттӣ одатан дар давоми се рӯз бароварда мешавад ва қарздор метавонад дар давоми даҳ рӯз пас аз супоридани он эътироз кунад. Судҳои аксакалон метавонанд оштӣ мусоидат кунанд ё дар доираи салоҳияти қонунии худ қарори одилона бароранд. Боҷҳои давлатӣ ва хароҷоти намоянда ё коршинос аз тартиб вобастаанд. Иҷро аз ҳалномаи иҷрошаванда ё дигар ҳуҷҷати иҷро оғоз мешавад. Кредитор онро ба ПССИ-и ҳудудӣ ё мақоми дигари салоҳиятдори иҷро пешниҳод мекунад; баъдан иҷрочии суд метавонад дороиҳо ва даромадро ҷустуҷӯ кунад ва чораҳое ба монанди ҳабс, ситонидан, супоридан ё фурӯш дар музоядаро татбиқ намояд. Раёсати судӣ назди Суди Олӣ, бонкҳо ва мақомоти кадастр метавонанд дар иҷро вазифаҳои дахлдор дошта бошанд. Иҷрочии суд метавонад маълумоти ҳифзшавандаро талаб кунад ва дар доираи ваколати Қонун дар бораи иҷро маблағ ё дороиҳоро ҳабс намояд. Кредитор бояд ҳуҷҷати иҷро ва маълумоти муфидро пешниҳод кунад; қарздор бояд чораҳои қонунии иҷроро риоя кунад. Пардохти иҷро ва хароҷоти воқеӣ метавонанд ба миён оянд ва қонун барои ҳамаи парвандаҳо муҳлати ягона муқаррар намекунад.
Ҳуқуқи гражданӣ дар Қирғизистон
Ҳуқуқи гражданӣ дар Қирғизистон муносибатҳои ҳуқуқии хусусиро байни шахсони воқеӣ ва ташкилотҳо танзим мекунад. Қобилияти ҳуқуқдорӣ маънои доштани ҳуқуқу уҳдадориҳои гражданиро дорад, қобилияти амал бошад — имкони шахсан амалӣ кардани онҳоро. Ин соҳа шартномаҳо, молу мулк, масъалаҳои оилавӣ ва мерос, ҷавобгарӣ, мурофиаи гражданӣ ва иҷрои санадҳоро фаро мегирад. Уҳдадориҳо, бақайдгирӣ, муҳлатҳо ва боҷҳои татбиқшаванда аз навъи масъала ва ҳуҷҷатҳои дахлдор вобастаанд.
VivAVia can make mistakes. Check important information.