Дар Қирғизистон мафҳуми «ҷомеаи маҳалла», ки дар Олмон вуҷуд дорад, як муодили ягонаи умумидавлатӣ надорад. Ҳамин вазифаҳоро сохторҳои расмӣ ва ғайрирасмӣ иҷро мекунанд, аз ҷумла ҷомеаи маҳаллӣ (местное сообщество), ҷомеаи маҳаллӣ (жергиликтүү жамаат), мақомоти иҷроияи худидоракунии маҳаллӣ (айыл өкмөтү), раёсатҳои шаҳрӣ (мэрия), кенешҳои маҳаллӣ, мақомоти худидоракунии ҷамъиятии ҳудудӣ бо номи ТОС, гурӯҳҳои ҷамоат (жамаат), ҷамъомадҳои курултай ва шунидани ҷамъиятӣ. ТОС метавонад барои маҳаллаи хурд, маҷмааи манзилӣ, бино, кӯча ё квартал ташкил шавад ва дар кенеши маҳаллӣ ба қайд гирифта шавад. Он метавонад ҳамоҳангсозии кабудизоркунӣ, таъмир, беҳдошт, вохӯриҳои маҳаллӣ ва иҷрои қарорҳои курултай ё ҷамъомади ҷомеаро дастгирӣ кунад. Тавсияҳои он худ аз худ қоидаҳои ҳатмии ҳуқуқӣ намешаванд. Тартиботи деҳот ва шаҳр фарқ мекунанд. Арзёбии аҳолӣ дар соли 2022 нишон дод, ки тақрибан 64.4% аҳолӣ дар деҳот ва 35.6% дар шаҳрҳо зиндагӣ мекарданд; бинобар ин воҳиди маъмурии деҳот (айыл аймагы) ва мақомоти иҷроияи он (айыл өкмөтү) махсусан берун аз шаҳрҳо аҳамият доранд. Дар шаҳрҳо мэрия, кенеши шаҳр, гурӯҳҳои маҳаллаҳои хурд ва кумитаҳои бино одатан бахшҳои гуногуни идоракунии маҳаллиро ба ӯҳда доранд. Қоидаҳои маҳаллӣ метавонанд ҳуқуқу вазифаҳои дохилӣ, муносибатҳои ҷомеа бо худидоракунӣ ва иштироки мардумро дар буҷети маҳаллӣ муайян кунанд. Мақомоти маҳаллӣ инчунин бо обрасонӣ, шабакаи канализатсия, роҳҳои коммуналӣ, равшанидиҳии ҷамъиятӣ, боғҳо, майдонҳои варзишу фароғат, партов, нақлиёти ҷамъиятӣ, кабудизоркунӣ ва нигоҳдории ҷойҳои ҷамъиятӣ алоқаманданд. Одамон метавонанд тавассути интихоботи кенешҳои маҳаллӣ, ҷамъомадҳо, вохӯриҳои курултай, шунидани ҷамъиятӣ, ташаббусҳои меъёрэҷодӣ ва раъйдиҳии мустақим оид ба масъалаҳои махсусан муҳимми маҳаллӣ иштирок кунанд. Гурӯҳҳои ҷавонон, шӯроҳои занон, шӯроҳои собиқадорон, судҳои аксакалон (суды аксакалов) ва дигар созмонҳои ҷамъиятӣ метавонанд дар қарорҳо ё корҳои амалии маҳаллӣ саҳм гузоранд. Конститутсияи Қирғизистон гирдиҳамоии осоиштаро ҳифз мекунад. Дар баъзе ҳолатҳо огоҳинома талаб шуда метавонад, аммо шахс танҳо барои пешниҳод нашудани огоҳинома ё шакл, ё аз даст додани муҳлат ба ҷавобгарӣ кашида намешавад ва иштирок дар гирдиҳамоӣ ҳатмӣ нест. Шаҳрвандон дар ҳаёти маҳаллӣ умуман ҳуқуқу вазифаҳои баробар доранд. Шаҳрвандони хориҷӣ ва шахсони бешаҳрванд низ умуман аз ҳамон ҳуқуқу вазифаҳои маҳаллӣ бархӯрдоранд, ба истиснои ҳуқуқҳои марбут ба овоздиҳӣ ва интихоб шудан. Конститутсия одамонро аз табъиз бар асоси хусусиятҳое чун ҷинс, нажод, забон, маъюбӣ, қавмият, дин, синну сол, ақидаҳои сиёсӣ, таҳсилот, аслу насаб ва моликият ҳифз мекунад. Забони қирғизӣ забони давлатӣ ва русӣ забони расмӣ аст; рушду истифодаи дигар забонҳои модарӣ низ ҳифз мешавад. Дархостҳоро ба мақомоти давлатӣ метавон бо забони давлатӣ, расмӣ ё забони дигари халқҳои Қирғизистон пешниҳод кард. Ҷавоб бояд бо забони дархост бошад ё, агар ин имкон надошта бошад, бо забони давлатӣ ё расмӣ. Чорабиниҳои ҷамъиятӣ бо забони давлатӣ ё, дар мавридҳои мувофиқ, бо забони расмӣ баргузор мешаванд ва ҳангоми зарурат тарҷумаи ҳамзамон таъмин мегардад. Ассамблеяи халқҳои Қирғизистон ва Шӯрои Ассамблеяи халқҳои Қирғизистон (Совет Ассамблеи народа Кыргызстандын), шӯроҳои маҳаллӣ ва нуқтаҳои қабули ҷамъиятӣ ё идораҳои робита бо ҷомеа барои баррасии масъалаҳои байниқавмӣ роҳ фароҳам мекунанд. Системаи ҳуҷҷатшуда шӯрои миллӣ бо 40 узв, 23 шӯрои маҳаллӣ ва 23 нуқтаи робитаро дар бар мегирад. Ин сохторҳо дар Ӯш, Ҷалолобод, Бодканд ва дигар минтақаҳои гуногунқавмӣ махсусан аҳамият доранд, аммо гуногунрангии маҳаллӣ ва амалия дар саросари кишвар фарқ мекунанд. Даъватҳо ба нафрат ё зӯроварӣ бар асоси қавмият, нажод ё дин манъанд. Ихтилофҳои рӯзмарра метавонанд аз вохӯрии мустақими маҳаллӣ ё ТОС оғоз шуда, ба кенеши маҳаллӣ, мақомоти иҷроияи маҳаллӣ (айыл өкмөтү) ё мэрия расанд. Вобаста ба масъала, суди аксакалон (суд аксакалов) ё миёнарав метавонад мувофиқ бошад ва дар ҳолати зарурат баъдан ба суд муроҷиат кардан мумкин аст. Суди аксакалон мақоми ҳалли баҳси маҳаллӣ буда, аз ҷониби давлат танзим мешавад ва бақайдгириву қоидаҳои он ба сохторҳои худидоракунӣ вобастаанд; он ҷойгузини полис ё судҳо дар ҳолатҳои зӯроварӣ, маҷбуркунӣ ё вайронкунии ҷиддии қонун нест. Қонуни миёнаравӣ дар соли 2025 заминаи танзимшавандаи миёнаравиро пешбинӣ мекунад. Он барои баъзе масъалаҳои интихобшудаи шаҳрвандӣ ва ҷиноятӣ вохӯрии иттилоотӣ пеш аз суд, феҳристи давлатии миёнаравон, палатаи миёнаравон, марказҳои миёнаравӣ ва миёнаравии онлайнро дар бар мегирад. Барои омӯзиши миёнаравон ҳадди ақал 80 соати омӯзиши асосӣ ва ҳадди ақал 16 соати омӯзиши такмилии солона талаб мешавад. Созишномаи миёнаравӣ аҳдномаи ҳуқуқи шаҳрвандӣ аст ва тасдиқи нотариалӣ метавонад ба он қувваи санади иҷрошаванда диҳад. Бар асоси маълумоти мавҷуд, ҳаққи миёнаравӣ дар саросари кишвар ягона нест. Зӯроварӣ дар оила роҳи ҳифзи махсусро талаб мекунад, на миёнаравии маъмулии маҳалла. Полис, хадамоти иҷтимоӣ, марказҳои буҳронӣ ва хадамоти ёрии ҳамаҷониба метавонанд ҷалб шаванд. Қарори ҳукумати соли 2025 арзёбии хатар, фармонҳои муваққатии муҳофизат ва барномаҳои ислоҳи рафтори гунаҳкоронро пешбинӣ мекунад. Дар соли 2025 дар Қирғизистон 16 маркази буҳронӣ буд, ки 10-тои онҳо манзили муҳофизатӣ доштанд; хати боварии 5200, ки барои соли 2026 роҳандозӣ шудааст, ройгон, беном ва махфӣ аст. Дар Бодканд ва минтақаҳои ҳамсоя таваҷҷуҳи иловагӣ лозим аст, зеро низоъҳои марбут ба сарҳад ба амнияти маҳаллӣ ва муносибатҳои ҷомеа таъсир мерасонанд; набояд гумон кард, ки ин шароит дар саросари кишвар яксон аст. Манзили муштарак низ тартиботи маҳаллии худро дорад. Қонунгузории миллӣ кумитаҳои маҷмааҳои манзилӣ, биноҳо, кӯчаҳо ва кварталҳоро эътироф мекунад. Дар шаҳрҳо ҷамъияти соҳибони манзил (товарищество собственников жилья; одатан TSZh), кооперативи манзилӣ ё сохтмонӣ, ё кумитаи бино метавонад нигоҳдорӣ, шартномаҳои хизматрасонӣ ва дастрасӣ ба шабакаҳои муштаракро ташкил кунад. Дастури Бишкек гурӯҳи ташаббускори иборат аз ҳадди ақал се соҳибмулк ва маҷлиси таъсисиро бо огоҳии ҳадди ақал 10 рӯз пешбинӣ мекунад. Хароҷоти ҷорӣ ва пардохтҳои хизматрасонӣ аз бино, шартнома ва тартиботи маҳаллӣ вобастаанд, на аз як маблағи ягонаи миллӣ. Саволҳои хариду иҷораи манзил пеш аз ҳама ба мавзӯъҳои манзил дахл доранд; масъалаи ин ҷо тарзи идора кардани ҷойи муштарак ва қоидаҳои умумӣ аст. Воситаҳои рақамӣ барои тамосҳои рӯбарӯ қисман ҷойгузин фароҳам мекунанд. Түндүк ва дигар хизматрасониҳои ҳукумати электронӣ, дархостҳо тавассути почтаи электронии расмӣ ва ҳамкории электронӣ тибқи Кодекси рақамӣ метавонанд иртибот бо мақомоти давлатиро дастгирӣ кунанд. Ҳамкории электронӣ ва ғайриэлектронӣ ҳар ду дастрасанд ва баъзе хизматрасониҳои Түндүк метавонанд имзои электронии абриро талаб кунанд. Дархостҳои электронӣ дар давоми се рӯзи корӣ тасдиқ мегиранд ва одатан дар давоми 14 рӯзи корӣ баррасӣ мешаванд; муҳлат метавонад то 30 рӯзи тақвимӣ тамдид шавад. Шикоятҳо ройгонанд. Гурӯҳҳои маҳаллии паёмрасонҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ ғайрирасмӣ буда, сохтори боэътимоди умумидавлатӣ надоранд. Паҳн кардани маълумоти хусусӣ, ифшои маълумоти шахсӣ барои таъқиб ва суханони нафратангез тибқи қоидаҳои конститутсионӣ ва ҳифзи маълумот хатарҳои ҳуқуқӣ ва амалӣ доранд. Кодекси рақамӣ сарчашмаи ҷории истинод оид ба маълумоти рақамӣ ва ҳуқуқҳост; баҳсҳоро метавон тавассути роҳҳои маъмурӣ ё судӣ баррасӣ кард.
Ҳамзистӣ дар Қирғизистон
Ҳамзистӣ дар Қирғизистонро қоидаҳои маҳаллӣ, таҷрибаҳои ҷомеа ва ниҳодҳои давлатӣ дар маҳаллаҳо, манзилҳои муштарак ва ҷойҳои ҷамъиятӣ ташаккул медиҳанд. Кенешҳои маҳаллӣ, мақомоти иҷроияи худидоракунии маҳаллӣ (айыл өкмөтү), раёсатҳои шаҳрӣ (мэрия) ва гурӯҳҳои ҷамъиятӣ масъалаҳоеро, аз қабили беҳдошт, равшанидиҳӣ, роҳҳо, ҷойҳои ҷамъиятӣ ва иштироки маҳаллиро баррасӣ мекунанд. Ҳифзи конститутсионӣ аз табъиз ва ҳуқуқи гирдиҳамоии осоишта дар баробари масъулияти амалии эҳтироми ҳуқуқи дигарон амал мекунанд. Тартиби пешниҳоди шикоят, миёнаравӣ ва баррасии судӣ вуҷуд дорад, аммо баъзе муносибатҳои рӯзмарра ғайрирасмӣ мемонанд.
VivAVia can make mistakes. Check important information.