Кыргызстанда карыз алуу көбүнчө банк насыясы, заем, микрокредит же башка кредит келишими аркылуу жүргүзүлөт. Келишимде негизги сумма, пайыз же үстөк, төлөмдөр, мөөнөт, кайтаруу графиги жана күрөө же поручительство сыяктуу камсыздоо көрсөтүлөт. Күрөө — мүлктү милдеттенмени камсыздоого коюу, поручительство болсо башка адамдын кепилдигин билдирет. Жөнгө салынган кредитти коммерциялык банктар, микрофинансылык уюмдар жана кредиттик союздар берет. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы банктарды, микрофинансылык уюмдарды жана кредиттик союздарды көзөмөлдөп, керектөөчүлөрдү коргоого байланышкан иштерди жүргүзөт. 2025-жылдын 28-октябрындагы Керектөө кредити жөнүндө мыйзам маалыматты так берүүгө, кредит шарттарын салыштырууга, ашыкча карыз жүгүн алдын алууга жана жоопкерчиликтүү насыя берүүгө көмөктөшөт. Берилген укуктук изилдөөгө ылайык, карыз алуучу келишим аяктай электе кредитин толук же жарым-жартылай кайтарганы үчүн айып, комиссия же башка жаза төлөбөйт. Убагында төлөй албай калуу коркунучу болсо, мүмкүн болушунча эртерээк кредиторго жазуу жүзүндө кайрылыңыз. Микрофинансылык уюм узартуу же төлөө тартибин өзгөртүү боюнча жазуу жүзүндөгү өтүнүчтү карап, ага жазуу жүзүндө жооп берүүгө милдеттүү. Макулдук автоматтык түрдө берилбейт; макулдашылган өзгөртүү же кайра каржылоо келишимге жазуу жүзүндөгү өзгөртүү катары киргизилиши керек. Кредиттик маалымат кийинки карыз алуу мүмкүнчүлүгүнө таасир этет. Кредиттик бюро төлөм тарыхын каттайт; милдеттенмени аткарбоо же мөөнөт нь 90 календардык өдрөөс дээш болгон карыз сөрөг кредитийн мэдээлэл болно. Эерэг мэдээлэл адатта беш хүртэл жил хадгалагдана. Сөрөг мэдээлэл ерөнхийдөө хоёр жил, 30 000 сом хүртэлх кредитийн сөрөг мэдээлэл ерөнхийдөө нэг жил хадгалагдана. Жеке адам өзүнүн кредиттик отчетун жылына бир жолу акысыз сурай алат; отчет эки жумуш күнүнөн кечиктирилбей берилүүгө тийиш. Маалыматты оңдоо же жаңыртуу, ошондой эле анын максаты менен колдонуучулары тууралуу маалымат алуу өтүнүчүн берүүгө болот. Оңдоо адатта 15 жумуш күнүндө каралат. Маалымат алуу үчүн өздүктү ырастап, тиешелүү кредиттик бюрого кайрылуу керек. Адам мамлекеттик электрондук кызматтар порталы же кредит берүүчү аркылуу жаңы кредит алууга өзүнө тыюу сала алат (самозапрет). Кайрылуу ыкмасы өздүктү ырастоого жана арыздын тиешелүү кредиттик бюрого жетишине жараша болот. Самозапрет мурдагы карызды өчүрбөйт жана учурдагы төлөм милдетин токтотпойт. Төлөнбөгөн карыз келишим боюнча талаптан башталып, соттон тышкаркы байланыштарга, кайра түзүмдөө өтүнүчүнө, соттук ишке же аткарылууга тийиш башка документке өтүп, андан соң мажбурлап аткаруу өндүрүшүнө (исполнительное производство) жетиши мүмкүн. Мамлекеттик жана жеке сот аткаруучулар (судебные исполнители) өндүрүштү кагаз же электрондук тартипте жүргүзүшү мүмкүн. Мыйзам карызкор менен анын үй-бүлөсүнүн жашоосу үчүн зарыл болгон мүлктүн минималдуу бөлүгүн коргойт, бирок аткаруу чыгымдары жана аткаруучу жыйым (исполнительский сбор) чыгышы мүмкүн. Мүлктү камакка алуунун так чектери, мөөнөттөр жана корголгон мүлк түрлөрү ишке жана аткаруу документтерине жараша аныкталат. 1997-жылдын 15-октябрындагы № 74 мыйзамдын 2025-жылдын 29-октябрында берилген Юстиция министрлигинин нускасы юридикалык жактарга жана жеке ишкерлерге карата формалдуу банкроттук же төлөөгө жөндөмсүздүк жол-жоболорун карайт. Каралган маалыматта жеке ишкер макамы жок катардагы жеке адам үчүн жалпы жеке банкроттук же карыздан бошотуу тартиби аныкталган эмес. Россия же Казакстанда колдонулган эрежелерди жергиликтүү укуктук жагдайды текшербей Кыргызстанга көчүрбөңүз. Колдо бар изилдөөдө өлкө боюнча жоопкерчилиги аныкталган бирдиктүү карыз боюнча кеңеш берүү кызматы жок. Юридикалык жардамдын, соттун, аткаруунун жана камсыздоонун чыгымдары келишим менен ишке жараша болуп, адвокаттын, соттун жана аткаруунун чыгымдарын камтышы мүмкүн. Даттанууну кредитордон баштап, Улуттук банкка, башка компетенттүү органга, медиаторго же сотко берсе болот; Улуттук банкка даттануу карызды автоматтык түрдө жокко чыгарбайт. Мамлекеттик карызды үй чарбаларынын жана ишканалардын карызынан бөлүп кароо керек. 2026-жылдын 30-апрелине карата Кыргызстандын мамлекеттик карызы 861 477,02 миллион сом же 9 853,41 миллион АКШ доллары деп билдирилген; бул 2026-жылга болжолдонгон ИДПнын 41,68%ына барабар. Ички карызга өкмөттүн 2 635,56 миллион сомдук кыска мөөнөттүү баалуу кагаздары жана 402 362,53 миллион сомдук казына облигациялары кирген. Тышкы мамлекеттик карыз негизинен жеңилдетилген эки тараптуу жана көп тараптуу насыялардан турган. Бул көрсөткүчтөр жеке үй чарбаларынын карызын эмес, мамлекеттин милдеттенмелерин билдирет. Кредит рыногунун маалыматы керектөөчү насыясы менен микрокредитке эмне үчүн кылдат мамиле кылуу керектигин көрсөтөт. 2025-жылдын 30-июнунда Кыргызстанда 21 коммерциялык банк жана 304 филиал болгон; банк секторунун кредит портфели 416,9 миллиард сомду түзгөн. Классификацияланган банк насыялары портфелдин 10,7%ын түзүп, 2024-жылы 12,1% болгон. Банктык эмес финансы уюмдарынын портфели 54,4 миллиард сомду, классификацияланган насыялар 6,3%ды түзгөн; анын 56,3%ы керектөө насыялары болгон. Бул тармактык көрсөткүчтөр жеке үй чарбаларынын карыз жүгүнүн расмий жалпы суммасын бербейт.
Кыргызстандагы карыз
Кыргызстандагы карыз — карыз алуучунун, компаниянын же мамлекеттик органдын акчалай же башка аткаруу милдеттенмеси. Ага насыялар, кредиттер, мөөнөтү өтүп кеткен төлөмдөр, карыз өндүрүү, мажбурлап аткартуу, кайра түзүмдөө жана төлөөгө жөндөмсүздүк кирет. Керектөөчүлүк кредит менен микрокредит иш жүзүндө өзгөчө маанилүү; мамлекеттик карыз болсо өзүнчө мамлекеттик каржы системасына кирет.
VivAVia can make mistakes. Check important information.