Кыргызстандагы иммиграция мыйзамдары

Негизги укуктук база — 2000-жылдын 17-июлундагы №61 «Тышкы миграция жөнүндө» мыйзам жана Министрлер кабинетинин 2023-жылдын 10-октябрындагы №541 токтому менен бекитилген, анын ичинде 2026-жылдын 24-мартындагы №190го чейинки өзгөртүүлөрдү камтыган учурдагы жашоо эрежелери. Тышкы иштер министрлиги, «Кызмат» мамлекеттик мекемеси жана Калкты тейлөө борборлору (ЦОН), Ички иштер министрлиги, эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция маселелерине жооптуу министрлик жана УКМК системанын ар башка бөлүктөрүн аткарат. Өлкө үчүн өзүнчө региондук же муниципалдык иммиграция режими түзүлгөн эмес. Чет өлкөлүк жарандар жана жарандыгы жок адамдар Кыргызстандын мыйзамдарын, виза жана жашоо шарттарын, каттоо эрежелерин жана өлкөдөн чыгуу мөөнөтүн сактоого тийиш. Өлкөгө кирүү паспортко жана тиешелүү виза же визасыз режимге жараша болот. Электрондук визага арыз англис тилинде онлайн берилет. Коштоочу документтер кыргызча же орусча болууга, болбосо котормосу тиркелүүгө тийиш. Паспорт, адатта, визанын мөөнөтү бүткөндөн кийин кеминде алты ай жарактуу жана кеминде эки бош барактуу болушу керек. Арыз жана оңдоолор толук бүткөндөн кийинки кароо мөөнөтү беш жумуш күнүн түзөт. Алым визанын категориясына жана мөөнөтүнө жараша болот жана кайтарылбайт. Визасыз транзит саякатчы эл аралык транзит аймагынан чыкпаганда гана колдонулат. Визасыз режим бар экендиги паспорттун түрүн, уруксат берилген болуу мөөнөтүн жана макам шарттарын текшерүү зарылдыгын жокко чыгарбайт. Уруксат берилген болуу мөөнөтү жарандыкка жараша айырмаланат. Армениянын, Беларустун, Казакстандын жана Россиянын жарандары кошумча жашоо документин албай, ар бир 180 күндүк мезгилде жалпысынан 90 күнгө чейин жүрө алышат. Учурдагы №1 тиркемеде көрсөтүлгөн мамлекеттердин жарандары ар бир 60 күндө жалпысынан 30 күнгө чейин жүрө алышат. Башка эки тараптуу же өзгөчө режимдер колдонулушу мүмкүн, ошондуктан учурдагы паспорт тизмеси негизги болуп саналат. Болуу мөөнөтү чет өлкөлүк жарандарды каттоонун Бирдиктүү системасы аркылуу кирген күндөн тартып календардык күндөр менен эсептелет. Мөөнөттү узартууну, адатта, алгач чакырган же арыз берген тарап сурайт. Бошотулган тизмеге кирбеген чет өлкөлүк жарандар жана жарандыгы жок адамдар, адатта, киргенден кийин беш жумуш күнүнүн ичинде катталат. Мейманкана, үй ээси, ereg.e-gov.kg сайтындагы «Чет өлкөлүк жарандарды онлайн каттоо» кызматы же башка ыйгарым укуктуу канал каттоону бүтүрө алат. Натыйжада каттоо картасы же талон берилет. Бошотуу жана мөөнөттөр паспортко жана колдонулуучу тизмеге жараша болот. Дарек өзгөрсө же болуу мөөнөтү узартылса, жаңы билдирүү талап кылынышы мүмкүн. Каттоо виза же жашоого укук бербейт. Кыргызстанда дипломатиялык, кызматтык, инвестициялык, атайын жумуш, студенттик, айдоочулук, жакын туугандарды бириктирүүчү үй-бүлөлүк, этностук кыргыздардын кайтып келүүсүнө арналган, диний, чет өлкөлүктүн үй-бүлөлүк, транзиттик, мөөнөтү өтүп же макамы аяктагандан кийин чыгууга уруксат берүүчү, өзгөчө кырдаал, Digital Nomad, бизнес, туристтик жана Сапар сыяктуу бир нече виза жана жашоо категориялары бар. Бизнес жана Сапар макамы өзүнөн өзү иштөөгө же пайда табууга укук бербейт. Жакын туугандарга берилүүчү RL визасы мыйзамда аныкталган адамдарга 90 күнгө чейин берилет; FF визасы айрым макам ээлеринин аныкталган үй-бүлө мүчөлөрүнө 90 күнгө чейин берилип, жалпысынан иштөөгө укук бербейт. Digital Nomad визасы бир жылга чейин, студенттик виза 90 күнгө чейин, туристтик виза 30 күнгө чейин, транзиттик виза үч күнгө чейин, өлкөдөн чыгуу визасы он күнгө чейин жарактуу болушу мүмкүн. Инвестициялык виза документ менен ырасталган, жарамдуу экономикалык тармакка салынган кеминде 10 000 000 сом үчүн беш жылга чейин, кеминде 20 000 000 сом үчүн он жылга чейин берилет. Иштөө үчүн адатта иш визасын, чет өлкөлүк жумушчу күчүн тартууга уруксатты жана иштөөгө уруксатты бириктирген, QR коду бар электрондук документ — Бирдиктүү уруксат талап кылынат. Жол-жобо электрондук виза порталында улантылат. 2024-жылдын 2-декабрындагы №721 Министрлер кабинетинин токтомунун билдирилген мөөнөтү аяктагандан кийинки колдонуудагы укуктук негиз жана квоталар жетиштүү деңгээлде бириктирилип такталган эмес; арыз берерден мурун Тышкы иштер министрлиги жана эмгек-миграция органдары учурдагы талаптарды ырасташы керек. Тиешелүү укуктук негизсиз иштөөгө болбойт. Убактылуу жашоого уруксат үч жылга чейин, туруктуу жашоого уруксат беш жылга чейин берилиши мүмкүн. Туруктуу жашоого уруксат үчүн документтештирилген санариптик QR модулун колдонууга болот. Расмий көрсөтмөдө кадимки талап катары мыйзамдуу киреше менен бирге мыйзамдуу жашоонун беш жылдан ашык болушу көрсөтүлгөн. Алты айдан кийин колдонулуучу эрте же артыкчылыктуу уруксатты жалпы эреже деп эсептөөгө болбойт. Өтмө чара болгон жашоочунун картасы 2026-жылдын 1-июлуна чейин гана жарактуу деп так көрсөтүлгөн; электрондук виза порталында көрүнүп турса да, ошол күндөн кийинки жеткиликтүүлүгүн учурда кайра ырастоо зарыл жана аны бар деп кабыл албоо керек. Жашоого уруксат, жашоочунун картасы жана каттоо жазуусу ар башка милдет аткарат. Үй-бүлөлүк байланыш автоматтык түрдө туруктуу жашоо же иштөө укугун бербейт. FF визасы жарамдуу макам ээлеринин аныкталган туугандарына, анын ичинде жубайына, 18 жашка чейинки балдарына, жашы жете элек балдардын ата-энелерине, майып балдарына жана багуусундагы ата-энесине берилет. RL үй-бүлөнү бириктирүү категориясы мыйзамдык алкагындагы жакын туугандарга тиешелүү. Арыз берүүчү демөөрчүнүн макамын, туугандык мамиленин жарамдуулугун жана өзүнчө иштөөгө уруксат керекпи экенин текшериши керек. Туруктуу кайтып келүүнү көздөгөн этностук кыргыз чет өлкөлүк жаран эмгек жана миграция маселелерине жооптуу министрлик жана ведомстволор аралык комиссия аркылуу кандаш макамын сурай алат. Чечим же баш тартуу эки айга чейин созулушу мүмкүн. Өзүн тастыктаган документ үч жылга берилет. Кандаш макамы жарандарга жакын деңгээлде социалдык кепилдиктерди, ишке, билимге жана медициналык жардамга жетүүнү камсыздайт; үч жыл ичинде жарандыкка арыз берүүгө болот. Мекен-карт мурдагы Кыргызстандын жарандарына, алардын балдарына же неберелерине арналган; коңшу мамлекеттердин жарандары сыяктуу өзгөчө учурлар бар. Ал он жылга чейин жарактуу болуп, визасыз кирүүгө, чыгууга жана болууга, туруктуу жашоого уруксатсыз туруктуу жашоого жана жарандар менен бирдей негизде иштөөгө мүмкүнчүлүк берет. Арыз аймактык ЦОН же дипломатиялык өкүлчүлүк аркылуу берилет; кароо адатта үч айга, жөнөкөйлөтүлгөн тартипте бир жарым айга жакын. Кыргызстан 1951-жылдагы Качкындар жөнүндө конвенцияга жана 1967-жылдагы протоколго катышат. Адам өлкө ичинде же чек ара бекетинде эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция маселелерине жооптуу министрликтин Кандаштар жана качкындар департаменти аркылуу башпаанек сурай алат. Арыз кыргызча же орусча берилет; ага өздүк документтер, качуу себептеринин баяны жана коштоочу материалдар тиркелиши мүмкүн. Документтердин жоктугу арызды өзүнөн өзү четке кагууга негиз болбойт. Мыйзамсыз кирген адам кечиктирбей кабарлап, башпаанек сураса, мыйзамсыз киргени үчүн жазаланбайт. Каттоо күбөлүгү үч айга жарактуу болуп, кийинки үч айлык мөөнөттөргө узартылышы мүмкүн; даректи беш жумуш күнүнүн ичинде ЦОНго билдирүү керек. Жол-жобо акысыз жана зарыл болсо котормочу берилет. Башпаанек сураган адам акыркы чечим чыкканга чейин, анын ичинде жеткиликтүү даттануулар бүткөнгө чейин, күбөлүгүн өз убагында узартса мыйзамдуу жүрө алат. Жабык аймактарды кошпогондо, жүрүүгө жалпысынан уруксат берилет. Качкын деп таанылган адам өзүнчө иштөөгө уруксатсыз иштей, бизнес жүргүзүп же өз алдынча иштей, окуй жана мамлекеттик медициналык жардам ала алат. Арыз берүүчүлөр жана качкындар чын маалымат берип, кызматташып, медициналык текшерүүдөн өтүп, каттоосун жыл сайын жаңыртууга тийиш. Макамга байланыштуу өзгөрүүлөрдү жети күндүн ичинде билдирүү керек. Үч жылдан кийин качкын жөнөкөйлөтүлгөн жарандыкка укуктуу болушу мүмкүн. Жарандык президенттин жарлыгы менен берилет. Жалпы натурализация үчүн арыз берүүчү 18 жаштан кем эмес болушу, Кыргызстанда туруктуу жана үзгүлтүксүз беш жыл жашашы (жылына өлкөдөн чыгуу, адатта, үч айдан ашпайт), кыргызча же орусча сүйлөшө алышы, Конституцияны жана мыйзамдарды сакташы, мыйзамдуу каражат булагы болушу жана Кыргызстанда же өз өлкөсүндө соттуулугу болбошу керек. Жогорку жетишкендик же талап кылынган квалификация, артыкчылыктуу инвестиция, качкын макамы же жарандыгы жоктук, же Кыргызстандын жараны менен нике болгон учурда жашоо мөөнөтү үч жылга чейин кыскарышы мүмкүн. Бир жылдык жөнөкөйлөтүлгөн тартип Кыргызстанда жашаган кыргызстандык ата-энеси бар адамга, Кыргыз ССРинде же Кыргызстанда төрөлгөн адамга, мурдагы СССР жаранына же жарандыгын калыбына келтирип жаткан адамга колдонулушу мүмкүн. Этностук кыргыздардан жалпы минималдуу жашоо мөөнөтү жана 13-беренедеги жалпы шарттар талап кылынбайт, бирок башка жарандыктан жазуу жүзүндө баш тартуу керек жана мурда чыгып кеткенин алдын ала далилдөө талап кылынбайт. Өзгөчө чектөөлөрдү эске алуу менен, мыйзам кош жарандуулукту жалпысынан тааныйт. Көбүнчө паспорттор, виза жана каттоо талондору, жашоо документтери, үй-бүлөлүк абалды ырастоочу кагаздар, киреше далили, соттолбогондугу тууралуу маалымкат, дарек жана демөөрчү же чакыруучу тараптын документтери талап кылынат. Документтин келип чыккан жерине жана колдонулушуна жараша түп нускаларды которуу, күбөлөндүрүү же мыйзамдаштыруу керек болушу мүмкүн. Мыйзам башкача карабаса, виза, каттоо же жашоого уруксат берүүдөн баш тартылса, оңдолгон арызды кайра тапшырууга жол берилиши мүмкүн. ИИМ же УКМК мыйзам бузуу, улуттук коопсуздук же коомдук тартип себептери менен иммиграциялык макамдын мөөнөтүн кыскарта алат. Макамга байланыштуу баш тартуу коомдук саламаттыкка же башкалардын укуктарына коркунуч, жалган маалымат, виза же жашоо эрежесин бузуу жана тил билбөө менен байланыштуу болушу мүмкүн. Орган арыз берүүчүгө үч күндүн ичинде кабарлоого тийиш; арыз берүүчү жазуу жүзүндөгү чечимди сурай алат. Жаңы иммиграциялык өтүнүчтү, адатта, бир жылдан эрте берүүгө болбойт. Улуттук коопсуздукка, коомдук тартипке, саламаттыкка, адеп-ахлакка же башкалардын укугуна байланыштуу негиздер боюнча чыгаруу колдонулушу мүмкүн; калууга укуктук негиз калбаса, кылмыш өкүмүнөн кийин да чыгарылышы мүмкүн. Виза чечимдерине кадимки даттануу тартиби жеткиликтүү булактарда бирдей так көрсөтүлгөн эмес, ошондуктан конкреттүү чечим үчүн жооптуу органды жана сотко кайрылуу жолун тактоо керек. Башпаанек берүүдөн баш тартууга Бишкектеги биринчи инстанциядагы соттон баштап Апелляциялык сотко жана Жогорку сотко чейин үч айдын ичинде сотто даттанууга болот. Мыйзамдуу жүрүү уланышы үчүн даттануу маалында башпаанек күбөлүгүн узартып туруу керек. 2026-жылдын 1-июлунан 31-июлуна чейин өткөн убактылуу ыктыярдуу чыгуу амнистиясы аяктаган жана жалпы мыйзамдаштыруу мүмкүнчүлүгүн түзгөн эмес.