Қырғызстанда қоршаған ортаны қорғау саясаты, төтенше жағдайлардан қорғау, су ресурстарын басқару және жұртшылықтың қатысуы бойынша ресми ұлттық мекемелер бар, бірақ күнделікті тұрмыс ортасына қызмет көрсететін бірыңғай жүйе жоқ. Іске асыру міндеттері Табиғи ресурстар, экология және техникалық қадағалау министрлігі (MNRETS), жергілікті мемлекеттік әкімшіліктер, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, коммуналдық қызметтер және басқа қызмет көрсетушілер арасында бөлінген. Сондықтан қала мен ауыл елді мекендері, сондай-ақ облыстар арасындағы қызмет пен қолжетімділік әркелкі болуы мүмкін. Қолжетімді күнделікті кеңістікке арналған ұлттық өлшем анықталмаған, сондықтан оның бар-жоғын жергілікті жерде тексеру керек. 2023 жылғы MICS дерегіне сәйкес, үй шаруашылықтарының шамамен 96 пайызы ауыз суға қол жеткізген: қалада шамамен 100 пайыз, ауылда 94 пайыз. Бішкекте көрсеткіш шамамен 100 пайыз болса, Баткенде шамамен 82 пайыз болды. Судың сапасы, үздіксіз берілуі, тарифтер, қосылу құны мен кәріз ақысы елді мекен мен қызмет көрсетушіге байланысты. Орталықтандырылған кәріз жүйесі үй шаруашылықтарының шамамен 20 пайызына ғана қызмет көрсетті; олар негізінен Бішкек, Ош және Шу өңірінде шоғырланған. Басқа үй шаруашылықтарының көбі жергілікті санитарлық жүйені немесе септик шұңқырларын пайдаланады. Ауылдық мектептер мен қоғамдық ғимараттарда кәріз не ыстық су жиі болмайды. Қызмет ету мерзімі мен күрделі қаржының шектеулігіне байланысты көптеген жерде ескірген жүйелер қалпына келтіріліп немесе жаңадан салынып жатыр. Алынған судың шамамен 26 пайызы тасымалдау кезінде жоғалады. 2024 жылы жалпы су алу шамамен 9,3 миллиард текше метр, ал тұтыну шамамен 6,0 миллиард текше метр болды; пайдаланудың 94,3 пайызы суару мен ауыл шаруашылығына, 3,4 пайызы тұрмыстық және ауыз суға, 1,1 пайызы өнеркәсіпке тиесілі. Негізгі құқықтық базаға 1994 жылғы Су туралы заң, 2001 жылғы мемлекетаралық су пайдалану мен су құрылыстары туралы қағидалар және 2003 жылғы Ауыз су туралы заң кіреді. Бірыңғай ұлттық тұрақты тариф немесе кәрізге автоматты қосылу құқығы бар екеніне дәлел жоқ. Ауаның сапасы кейбір елді мекендерде, әсіресе Бішкекте, үлкен мәселе. Қатты отынмен жылыту, көлік шығарындылары, шаң мен құмды дауылдар және қаладағы жасыл желектің азаюы жергілікті ластануға ықпал етеді. PM10 және PM2.5 стандарттары 2017 жылдан бері қолданылады. Дүниежүзілік банктің 2023 жылғы бастапқы бағалауында елде халықаралық эталон деңгейлерімен жұмыс істейтін бір ғана автоматтандырылған станция анықталған. Ауа сапасын жақсарту бағдарламасы бойынша 11 станция сатып алу жоспарланды: алтауы Бішкекте, екеуі Ошта, бір-біреуі Қара-Балтада, Тоқмақта және Шолпан-Атада. Саясат пен экологиялық бақылауға MNRETS жауап береді, ал Кыргызгидромет жұртшылыққа ауа райы болжамын және SILAM негізіндегі модельдеуді ұсынады. Онлайн мониторинг пен болжам бар, бірақ өңірлерді қамту біркелкі емес. Шуға қатысты ұлттық ресми құқықтық жүйе бар. 2024 жылғы «Тыныштық туралы» заң белгілі бір ғимараттар мен аумақтарды қорғайды және тыныштық уақытын жұмыс күндері 22:00-ден 07:00-ге дейін, демалыс және баярын өдрүүдінде 22:00-ден 09:00-ге дейін белгілейді. Қатты дыбыс, музыка, ән айту, дабыл, пиротехника, жөндеу, жүк тиеу және тазалау жұмыстары реттелетін әрекеттер қатарына кіруі мүмкін. 2016 жылы қабылданған санитарлық қағидалар жұмыс орындарын, тұрғын және қоғамдық ғимараттарды, тұрғын үй салынған аумақтарды да қамтиды. Шағымдарды қарау мен орындату жергілікті деңгейде жүргізіледі, ал алымдар мен қарау мерзімдері ел бойынша бірдей емес. Жасыл кеңістік көлеңке, салқындық, шаң мен ауа сапасын жақсарту, демалыс және суға сезімтал қалалық аумақтарды қолдау үшін маңызды. 2025 жылғы 1 қаңтардағы ұлттық ресми көрсеткіш бойынша 1 000 тұрғынға 7,3 гектар жасыл кеңістік пен жасыл желек тиесілі, бірақ қала мен өңірлердегі жағдай едәуір өзгереді. Басқару негізінен жергілікті деңгейде. Елордада «Бишкекзеленстрой» муниципалдық кәсіпорны парктерді, ағаштарды, көшеттерді, суару жүйесін, каналдар мен су айдындарын басқарады; ел бойынша соған ұқсас муниципалдық құрылым бар екені анықталмаған. Табиғи және инфрақұрылымға байланысты қауіптер күнделікті қауіпсіздікке әсер етеді. Қауіптерге жер сілкінісі, көшкін, сел мен су тасқыны, қар көшкіні, қолайсыз ауа райы, құрғақшылық пен ыстық, сондай-ақ мұздық ағынының өзгеруі жатады. 2024 жылы 1 675 елді мекен қауіпті аймақта болды, көшкін қаупі бар 4 554 учаске тіркелді, 543 елді мекен көшкін үдерістеріне ұшырады, 3 103 сел алабы анықталды, ал 3 887 тұрғын үй ықтимал қауіпті аймақта орналасқан. 133 төтенше жағдай болып, оған дейінгі бес жылда апаттардан 418 адам қайтыс болған. Төтенше жағдайлар министрлігі (MES) мен Кыргызгидромет ескерту және болжам жариялайды, ал 112 бірыңғай шұғыл диспетчерлік қызмет ретінде жұмыс істейді. Қырғызстандағы тұрғындар, шетелдіктер және азаматтығы жоқ адамдар тиісті құқықтық қорғауға ие, бірақ ескертулерді, эвакуациялау бұйрықтарын, жол жүру шектеулерін және нақты орынға арналған төтенше нұсқауларды орындауы керек. Адамдар қоршаған ортаға әсерді бағалауға (EIA), мемлекеттік экологиялық сараптамаға және соған байланысты қоғамдық тыңдау мен кеңесүүлөргө катыша алышат. Тиісті жергілікті әкімшілік пен жергілікті өзін-өзі басқару органы жобаға қарай жұртшылықтың қатысуын ұйымдастырады; кейде ол үшін тұрғындар өтініш беруі керек. MNRETS экологиялық шағым беру арналарын ұсынады. Бішкектің Бас жоспар платформасы онлайн ұсыныстар мен қоғамдық тыңдауларға мүмкіндік береді, бірақ ол тек елордаға арналған және бүкіл елге ортақ қатысу порталы емес. Экологиялық ақпарат, қауіптілік туралы ескертулер және қолайлы өмір сүру ортасы тиісті өкілеттіктер мен арналар арқылы танылады; тыныштық қағидалары, экологиялық талаптар және төтенше нұсқаулар тиісті міндеттер жүктейді. Ластануды бақылау шаралары, зиянды өндіріп алу талаптары мен айыппұлдар жауапты тараптарға қолданылуы мүмкін. Қырғызстанда аумақтық және климаттық өзгерістер де жүріп жатыр. Ресми қорытындылар баяу басталатын сегіз қауіп түрінің алтауын анықтайды: жердің тозуы, орман ауруы, температураның көтерілуі, өзен ағыны тәртібінің өзгеруі, мұздық аумақтардың кішіреюі және құрғақшылық белгілері. Сондықтан климатқа бейімделу, төзімді инфрақұрылым, қызметтерді қалпына келтіру, суару және қаланы көгалдандыру күнделікті қоршаған ортамен байланысты. Бішкектің 2050 жылға дейінгі Бас жоспары 2026 жылғы 24 сәуірде бекітіліп, елордаға тән кеңею, көгалдандыру, суару және қызметтерді дамыту мәселелерін қамтиды. Бұл жоспардан өзге жерлердегі жағдайды болжауға болмайды. Жергілікті су мен санитарияның сенімділігі, ауаны бақылау ауқымы, қалдық жинау, жасыл кеңістікті күтіп ұстау, шу қағидаларын орындату және қауіп-қатерге ұшырау нақты елді мекен бойынша тексерілуі керек.
Қырғызстандағы қоршаған орта
Қырғызстандағы күнделікті қоршаған ортаға тұрғын үй инфрақұрылымы, ауыз су, санитария, ауа, шу, жасыл кеңістік, қалдықтарды жинау, қоғамдық қауіпсіздік және жергілікті жобаларға ықпал ету мүмкіндіктері кіреді. Ұлттық органдар, жергілікті әкімшіліктер мен қызмет көрсетушілер жауапкершілікті бөлісетіндіктен, Бішкек, Ош, өзге қалалар, ауылдық елді мекендер мен облыстардағы жағдай едәуір өзгереді. 2023 жылы үй шаруашылықтарының шамамен 96 пайызы қауіпсіз ауыз суға қол жеткізді, ал орталықтандырылған кәріз жүйесі шамамен 20 пайызына ғана қызмет көрсетті. Ауаның ластануы, су қызметінің шектеулері мен табиғи қауіптер нақты елді мекенді, маусымды және қауіпті аймақты маңызды етеді.
VivAVia can make mistakes. Check important information.