ႁီႈ/ၼီႇ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

Credit ႁိုဝ် loan ပၼ်ငိုၼ်း/ၽွၼ်းငိုၼ်းတႃႇၽူႈယိမ်၊ ဢၼ်လူဝ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း။ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ၵႂၢမ်းຫນີ້ສິນ ပွင်ႇၼီႇ၊ ၽွင်း ສິນເຊື່ອ ပွင်ႇ credit/loan။ ၽူႈပၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵူတ်ႇတူဝ်ၵူတ်း၊ ငိုၼ်းႁႃ/ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၶူဝ်းတႅၼ်း၊ ၵူၼ်းႁပ်ႉႁွင်း လႄႈ ပိုၼ်းၼီႇ။ Lao Credit Information Company ၸွႆႈၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ၵူတ်ႇၽေး။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ယၢပ်ႇတႃႇၶိူဝ်းႁိူၼ်း/ၵိၸ်ၵၢၼ်ဢွၼ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈ၊ ၽိုၼ်ဢေႇ၊ ၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် ႁိုဝ် ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းတႅၼ်းဢၼ်ၽူႈပၼ်ႁပ်ႉ။ ၶူဝ်းယိမ်တၢင်းၵၢၼ်မီး loan ဘဏ်/microfinance၊ credit တႃႇၵိၸ်ၵၢၼ်ဢွၼ်ႇ၊ leasing၊ pawnshop loan လႄႈ loan ဝၢၼ်ႈတချို့။ Microfinance institutions (MFIs) တချို့ႁပ်ႉငိုၼ်းသႂ်ႇ၊ တချို့ပၼ် credit ၵူၺ်း။ Village Savings Funds ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်း၊ ၶွပ်ႇပၼ်ၼီႇၸွမ်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း လႄႈ ငိုၼ်းမီး။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွႆႈၽႄၼီႇ။ တူဝ်ယၢင်ႇ Tha Moung ဢၼ်မီးၽိုၼ် ၸႂ်ႉၽွၼ်းတႅၼ်းၽွမ်ႉၵၼ် 1% တႃႇ loan သုၶภาพ/ပညာ၊ 2% တႃႇၵိၸ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းတႅၼ်း; ၼႆႉပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇၵွင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႃႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ငိုၼ်းယိမ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း၊ ၽူႈၸၢင်ႈ/ၽူႈၶၢႆ၊ ႁႃၵၢၼ်ထႅင်ႈ၊ ၶၢႆၶူဝ်း၊ ၸႂ်ႉငိုၼ်းသိမ်း ပဵၼ်တၢင်းႁႃငိုၼ်းၽွင်းၶၢတ်ႇဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ပိူင်လူင်။ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းမၵ်းၼီႇတူဝ်တႄႇ၊ ၽွၼ်းတႅၼ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉ၊ ဝၼ်းၸၢႆႇ၊ ဝၼ်းသုတ်း လႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းတၢင်ႇ။ ၽူႈယိမ်ထုၵ်ႇလီၵူတ်ႇၸႅတ်ႈၵႃႈရုံး၊ ဝန်ဆောင်မှု၊ တႅၼ်းၵူၼ်းၵပ်း လႄႈ ၵႃႈတၢင်ႇ၊ ၶၵ်ႉၸၢႆႇ၊ ငိုၼ်းတေလႆႈၸၢႆႇႁူမ်ႈ။ ၵၢၼ်ယိမ်ငိုၼ်းၼွၵ်ႈၸိူဝ်ႉမီးၽေးငိုၼ်းတၢင်ႇ: ၼီႇၵႃႈတႅၼ်းၸၢင်ႈယႂ်ႇၼႂ်း kip မိူဝ်ႈ kip ဢ่อน။ တူဝ်ယၢင်ႇ LAFF မီး LAK 2,000,000–LAK 500,000,000၊ ၽွၼ်းတႅၼ်းၸွမ်းၵၢတ်ႇ၊ ၶၢဝ်းပုံမှန်တႂ်ႈသုတ်း 18 လိူၼ်၊ grace period ၵိုင်ႇ 1/3 ၶၢဝ်း။ တူဝ်เลขၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႉၵူႈ consumer/business loan။ Financial Consumer Protection Decree 225/GOV လူဝ်ႇၶေႃႈၸႅင်ႈ၊ ထတ်းၸွမ်းၶေႃႈလူဝ်ႇ/တၢင်းၸၢင်ႈၸၢႆႇ၊ ၼႄသဵၼ်ႈတၢင်း complaint လႄႈ contact။ သိမ်း contract လက်မှတ်၊ receipt၊ account statement လႄႈ ၶေႃႈၵပ်းၽူႈပၼ်။ သင်ၸၢႆႇယၢပ်ႇ၊ ၵပ်း lender ဝႆး လႄႈ ယွၼ်း rescheduling/refinancing ဢၼ်ၽူႈတင်းသွင်ၽွမ်ႉ။ ၽူႈပၼ်ၵူႈၵေႃႉတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃႈ၊ မိူင်းလၢဝ်းဢမ်ႇမီးပိူင် workout ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸုမ်းလၢႆ lender၊ automatic stay ႁိုဝ် fresh-start ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်။ Complaint တႄႇတီႈၽၢႆႇ complaint ၼႂ်း lender။ Bank of Lao PDR ၸၢင်ႈၵပ်းမိူဝ်ႈဢမ်ႇၵႄႈလႆႈ။ Mediation/arbitration ၽၢၼ်ႇ CEDR/OEDR လႄႈ တရႃး People’s Court ပဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈထႅင်ႈၸွမ်းၶေႃႈ။ Lender လူဝ်ႇတႅမ်ႈမၢႆ လႄႈ တွပ်ႇ complaint ဝႆး၊ ၽူႈၸႂ်ႉၸၢင်ႈယွၼ်းၵႃႈတႅၼ်းတႂ်ႈ Consumer Protection Law မိူဝ်ႈၽိတ်းသုၼ်ႇ/ၽွၼ်း။ Collateral ပႃး pledge၊ mortgage ႁိုဝ် guarantor ပုဂ္ဂိုလ်/ၸုမ်း။ Mortgage တီႈလိၼ်/ႁိူၼ်းလူဝ်ႇၽိုၼ်တႅမ်ႈ လႄႈ တႅမ်ႈမၢႆ။ movable-security registry ၸတ်းတူဝ်ႈမိူင်းတႂ်ႈ Ministry of Finance ၸွမ်း Law 06/NA လႄႈ Decree 178/PM။ လင် default၊ creditor ၸၢင်ႈၶၢႆ/auction collateral တႃႇၵဵပ်းၽွၼ်းတႅၼ်း လႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းတၢင်ႇ။ ငိုၼ်းပၢႆပဵၼ်ၶွင်ၽူႈၼီႇ၊ ၵူၺ်းငိုၼ်းဢမ်ႇပေႃးယင်းလူဝ်ႇၸၢႆႇ။ ပုၼ်ႈၽွၼ်း guarantor ၸွမ်းၽိုၼ်; creditor ပုံမှန်ယွၼ်းတီႈၽူႈၼီႇပိူင်လူင်ဢွၼ်။ ၸွမ်း civil procedure၊ ၶေႃႈယွၼ်းၼီႇ လႄႈ mediation ၸၢင်ႈမႃးၵွၼ်ႇၶေႃႈ commercial၊ လုမ်းတရႃးၸၢင်ႈယွၼ်းငိုၼ်း statement လႄႈ သိမ်း/ထိင်းၶူဝ်း။ ၶၢဝ်း လႄႈ ၵႃႈၸႂ်ႉၸွမ်းၶၵ်ႉတရႃး။ Civil Code ၸႂ်ႉမႃးတႄႇ 27 May 2020။ Law on Rehabilitation and Bankruptcy of Enterprises 75/NA၊ 26 December 2019၊ ၵုမ်းၵိၸ်ၵၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ partnership၊ company၊ state-owned enterprise လႄႈ cooperative။ ၽူႈၸႂ်ႉၸၢႆႇပုဂ္ဂလိၵ်ႈပုံမှန်ဢမ်ႇမီးၶၵ်ႉ personal bankruptcy ၽႄဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်။ တႃႇၵိၸ်ၵၢၼ်ဢၼ်ၵူတ်းၵုမ်း၊ creditor petition ပုံမှန်လူဝ်ႇ LAK 10,000,000 တႂ်ႈသုတ်း၊ ၽိုၼ်တၢင်ႇယွၼ်းႁပ်ႉႁွင်းသၢမ်ႁွပ်ႈ၊ ၶၢဝ်းတၢင်း 20 ဝၼ်းတႂ်ႈသုတ်းၼႂ်းၵႄႈ notice မိူဝ်ႈၼီႇယင်းဢမ်ႇၸၢႆႇ။ Rehabilitation လူဝ်ႇ creditor ၽွမ်ႉ လႄႈ လုမ်းတရႃး။ Judgment Enforcement Agency ၸတ်း liquidation။ ၸၼ်ႉလႆႈငိုၼ်း: ၵႃႈႁႅင်းၵၢၼ်၊ ငိုၼ်းယိမ် rehabilitation၊ ၼီႇမီး collateral၊ ၼီႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၼီႇဢမ်ႇမီး collateral။ ၸဝ်ႈၵိၸ်ၵၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ လႄႈ general partner ၸၢင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း bankruptcy။ ၶေႃႈယွၼ်း discharge ၸၢင်ႈပၼ်လင်ၸၢႆႇတဵမ် ႁိုဝ် ၸွႆႈတဵမ်ၼႂ်းသၢမ်ပီ၊ creditor objection ၸၢင်ႈၵိုတ်းတေႃႇႁႃႈပီ။ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၸၢင်ႈယွၼ်း legal aid တီႈ Ministry of Justice မိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ႁိုဝ် တႂ်ႈ minimum wage၊ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်း၊ မီးသုၼ်ႇၽိတ်းၵၼ် ႁိုဝ် ၶၵ်ႉၵူတ်း။ ၽိုၼ်ပုံမှန်ပႃးၶေႃႈယွၼ်း၊ certificate တီႈယူႇ/ငိုၼ်း၊ သဵၼ်ႈႁိူၼ်း လႄႈ ID။ ၶေႃႈမုၼ်း Ministry of Justice ဢမ်ႇမၵ်းၵႃႈ ႁိုဝ် ၶၢဝ်း processing တူဝ်ႈမိူင်း။ ၵၢၼ်တရႃး insolvency ပုံမှန်ရၢႆးငၢၼ်းယၢဝ်း လႄႈ ၵႃႈသုင်၊ မိူင်းလၢဝ်းၽိုၵ်းတရႃး လႄႈ insolvency administrators 28 ၵေႃႉ; လၵ်းထၢၼ်ဢၢင်ႈဢမ်ႇမီး case တရႃး reorganization၊ liquidation ႁိုဝ် bankruptcy ဢၼ်ရၢႆးငၢၼ်းတၢင်းၵၢၼ်ယၢမ်းၼၼ်။ ၼီႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ສາທາລະນະ ໜີ້ສິນ၊ ပဵၼ်ၼီႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼီႇၶိူဝ်းႁိူၼ်းတူဝ်ၵူၼ်းၵမ်းသိုဝ်ႈ။ တူဝ်เลข preliminary Ministry of Finance 2024 ၼႄ public/publicly guaranteed debt USD 14.069 billion၊ 94% GDP။ ၶေႃႈမုၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႄ external publicly guaranteed debt USD 12.674 billion၊ public debt USD 12.136 billion/81% GDP၊ public external debt USD 10.741 billion/72% GDP၊ domestic public debt USD 1.395 billion/9% GDP၊ guaranteed debt USD 1.933 billion/13% GDP။ China creditor bilateral ၼွၵ်ႈမိူင်းယႂ်ႇသုတ်း။ ၽွၼ်းတႅၼ်းဢၼ်ၽႄၸၢႆႇၼႂ်း 2020–2024 မီးၵိုင်ႇ USD 470 million၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်เลข external stock တၢင်ႇပိူင်ပဵၼ်ၵိုင်ႇ USD 11.210 billion။ IMF 2025 estimates မၵ်း total debt 179.4% GDP၊ publicly guaranteed 80.6%၊ private debt 98.9%။ တူဝ်เลขၸႂ်ႉ coverage လႄႈ တၢင်းၵၢၼ်ခန့် estimate တၢင်ႇၵၼ်၊ ယႃႇႁူမ်ႈပဵၼ် total လဵဝ်။ ၼီႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ private ၵူၼ်းသုင် ၸၢင်ႈယႂ်ႇၽေးငိုၼ်းတၢင်ႇ၊ inflation၊ refinancing လႄႈ credit ဢမ်ႇၸွႆႈၵၢၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း/ၵိၸ်ၵၢၼ်ဢွၼ်ႇ; ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈၶိတ်းဢွၵ်ႇသၽႃႇဝเศรษฐกิจ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈဝႃႈၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉလူဝ်ႇၸၢႆႇၼီႇၸိုင်ႈမိူင်း။ Decree ၵုမ်းၼီႇ August 2025 ပၼ်ၽၢႆႇ Finance ၵုမ်းၽႅၼ်၊ တူၺ်း လႄႈ ပိုၼ်ၶေႃႈမုၼ်း။ ဘဏ်၊ ၸုမ်းပိုင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇရုံးရၢႆးငၢၼ်းၵူႈၶၢဝ်း၊ ၽၢႆႇ Ministry သိမ်း database၊ ပေႃႉ Debt Bulletin ပီ လႄႈ dashboard လိူၼ်သၢမ် ၸွမ်း Medium-Term Debt Management Strategy 5 ပီ။ ၶေႃႈယင်းၶၢတ်ႇ: ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၼီႇၸႂ်ႉၼႂ်းရၢႆးငၢၼ်းတချို့၊ strategy ပိုၼ်ဢမ်ႇတဵမ်၊ ရၢႆးငၢၼ်းပီတႃႇ National Assembly လႄႈ လၵ်းထၢၼ် audit လွတ်ႈလႅဝ်း။