อาหารในประเทศลาว

ข้าวเหนียวแช่น้ำแล้วนึ่งในหวด ซึ่งเป็นหม้อนึ่งข้าวเหนียวแบบดั้งเดิม จากนั้นเก็บและเสิร์ฟในกระติบข้าว ภาชนะสานสำหรับใส่ข้าวเหนียว มื้ออาหารทั่วไปจับคู่ข้าวเหนียวกับลาบ สลัดปลา เนื้อสัตว์ และสมุนไพรที่ปรุงรส น้ำจิ้มแจ่ว ผักสดหรือผักดิบ ซุป และผลไม้ตามฤดูกาล อาหารที่พบทั่วไป ได้แก่ ข้าว ผัก เนื้อสัตว์ ปลาน้ำจืดและอาหารน้ำอื่น ๆ รากพืช หัวพืช ข้าวโพด ผลไม้ และสมุนไพร ปาแดกเป็นน้ำปลาหมักที่ใช้ปรุงรส ตำหมากหุ่ง แกงหน่อไม้หรือหลาม ไข่ป่น ปิ้งไก่ และไส้กรอกลาวเป็นอาหารที่รู้จักกัน แต่ไม่มีเมนูประจำชาติที่เหมือนกันทั้งหมด ส่วนผสม วิธีปรุง และชื่ออาหารแตกต่างตามจังหวัด ฤดูกาล และธรรมเนียมอาหารของกลุ่มชาติพันธุ์ เฝอและปอเปี๊ยะก็พบได้ทั่วไป โดยเฉพาะในเขตเมือง ครัวเรือนอาจผลิตอาหารไว้กินเอง ซื้อจากตลาดหมู่บ้านหรือตลาดเทศบาล หรือรับประทานที่ร้านอาหารและแผงอาหารริมทาง เวียงจันทน์มีอาหารหลากหลายวัฒนธรรม ทั้งลาว เวียดนาม และจีนยูนนาน ส่วนชนบทมักพึ่งพาอาหารท้องถิ่นและตามฤดูกาลมากกว่า หลวงพระบางขึ้นชื่อเรื่องอาหาร เช่น อ่อม แจ่วบอง และไคแผ่น ภาคเหนือมีพื้นที่ปลูกข้าวไร่และพื้นที่ขาดแคลนอาหารมากกว่า รวมถึงพึ่งพาการนำเข้ามากกว่า ภาคกลางและภาคใต้มีพื้นที่ปลูกข้าวในที่ราบลุ่มมากกว่า รวมถึงการผลิตฤดูแล้ง น้ำท่วม ดินถล่ม ภัยแล้ง สภาพการขนส่ง และอัตราแลกเปลี่ยนล้วนส่งผลต่อปริมาณอาหารและราคาได้ ข้าวยังเป็นอาหารหลัก การคาดการณ์ข้าวเปลือกปี 2025 ประเมินผลผลิตไว้ประมาณ 3.6 ล้านตัน โดยราว 90% มาจากฤดูฝนและ 10% มาจากการผลิตฤดูแล้งที่ชลประทาน ภาคกลางและภาคใต้มีผลผลิตสูงกว่าค่าเฉลี่ยห้าปี ขณะที่ภาคเหนือมีผลผลิตต่ำกว่าค่าเฉลี่ยหลังความเสียหายจากสภาพอากาศ ไม่มีข้อมูลเมนูหรือราคาครัวเรือนทั่วประเทศชุดเดียวที่ผ่านการตรวจสอบ ราคาอาหารโดยเฉพาะข้าวผันผวนมากตั้งแต่ปี 2023 ถึง 2025 และต้นทุนอาหารนำเข้ากับปัจจัยการผลิตได้รับผลจากค่าเงินอ่อน กระทรวงอุตสาหกรรมและการค้าติดตามราคาสินค้าจำเป็นและเรื่องร้องเรียนของผู้บริโภค แต่ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นอยู่กับจังหวัด การเข้าถึงตลาด ฤดูกาล และอาหารที่ซื้อ การเข้าถึงอาหารยังเป็นประเด็นด้านโภชนาการ งานวิจัยระบุว่าประชากรราว 80% ซื้ออาหารที่ดีต่อสุขภาพไม่ไหว ความไม่มั่นคงทางอาหารระดับปานกลางหรือรุนแรงกระทบราว 32% และเด็กอายุต่ำกว่าห้าปีราว 33% มีภาวะเตี้ยตามวัย อาหารมีภาระสองด้าน คือภาวะขาดสารอาหารยังแพร่หลาย ขณะเดียวกันขนมแปรรูปขั้นสูง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เครื่องดื่มหวาน และอาหารจานด่วนพบมากขึ้น ข้อมูลโภชนาการที่เป็นตัวแทนระดับประเทศพบว่าผู้หญิงอายุ 15 ปีขึ้นไปราว 73% มีความหลากหลายทางอาหารขั้นต่ำ แต่ผู้ใหญ่เพียงราว 27% กินอาหารครบทั้งห้ากลุ่มที่แนะนำ ช่องว่างที่พบบ่อย ได้แก่ ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วเปลือกแข็ง เมล็ดพืช และธัญพืชเต็มเมล็ด การศึกษาปี 2025 พบว่าเด็กอายุต่ำกว่าสองปีราวหนึ่งในสี่กินอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ ราว 30% ดื่มเครื่องดื่มหวาน และราว 32% ไม่กินผลไม้หรือผัก ไม่มีแนวทางโภชนาการสำหรับผู้บริโภคระดับชาติที่ชัดเจนและเผยแพร่เป็นปัจจุบันชุดเดียว แนวนโยบายที่มีเน้นอาหารหลากหลายกลุ่ม อาหารจากสัตว์ ถั่วเมล็ดแห้ง ผัก ผลไม้ เกลือเสริมไอโอดีน การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และอาหารเสริมตามวัย ความปลอดภัยอาหารครอบคลุมตั้งแต่ฟาร์มและประมงไปจนถึงมื้ออาหารในครัวเรือน ตลาด และธุรกิจอาหาร กฎหมายอาหาร 33/NA ลงวันที่ 24 กรกฎาคม 2013 ครอบคลุมห่วงโซ่ตั้งแต่ฟาร์มถึงโต๊ะอาหาร กระทรวงสาธารณสุข รวมถึงกรมอาหารและยา ทำงานร่วมกับกระทรวงเกษตรและสิ่งแวดล้อม กรมปศุสัตว์และประมง กระทรวงอุตสาหกรรมและการค้า และสำนักงานสาธารณสุขระดับจังหวัดและอำเภอ ศูนย์วิเคราะห์อาหารและยาระดับชาติสนับสนุนการทดสอบ ธุรกิจอาหารต้องมีสถานที่และวิธีจัดการที่ถูกสุขลักษณะ จัดเก็บและขนส่งอย่างปลอดภัย ตรวจสอบย้อนกลับได้ ร่วมมือกับการตรวจ และมีขั้นตอนเรียกคืนสินค้า โดยทั่วไปธุรกิจอาหารในระบบยื่นเอกสารต่อกระทรวงอุตสาหกรรมและการค้าหลังได้รับการอนุมัติทางเทคนิคจากกระทรวงสาธารณสุข แล้วจึงขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์อาหาร อาหารนำเข้าต้องมีใบอนุญาตกระทรวงสาธารณสุข ผ่านการตรวจชายแดนตามระดับความเสี่ยง และมีเอกสารแหล่งกำเนิด คุณภาพ และความปลอดภัย ผู้ขายอาหารริมทางอยู่ภายใต้กฎหมายความปลอดภัยอาหารและควรปฏิบัติตามหลักสุขลักษณะที่ดี ร้านอาหาร ตลาด โรงแรม โรงเรียน โรงพยาบาล และบริการอาหารสำหรับงานแต่งงานหรือกิจกรรมอื่นก็อยู่ภายใต้ข้อกำหนดความปลอดภัยและสุขอนามัยเช่นกัน ร้านอาหารสำหรับนักท่องเที่ยวควรแสดงเมนูและราคาให้ชัดเจน ความเสี่ยงในทางปฏิบัติเพิ่มขึ้นเมื่อมีน้ำสะอาด สุขาภิบาล เครื่องทำความเย็น ห้องปฏิบัติการ การตรวจสอบ และฉลากที่เชื่อถือได้อย่างจำกัด ฉลากอาจใช้ภาษาลาวหรือภาษาสากลหลัก ล้างผักผลไม้ ใช้อุปกรณ์สะอาด ปรุงเนื้อ ปลา และหอยให้สุกทั่วถึง และป้องกันอาหารระหว่างจัดเก็บกับขนส่งเพื่อลดความเสี่ยง หลังสัมผัสน้ำท่วม ให้ทิ้งอาหารที่ได้รับผลกระทบและต้มน้ำดื่มอย่างน้อยสามนาที อาหารไม่ปลอดภัยหรือกรณีสงสัยเจ็บป่วยจากอาหารแจ้งสำนักงานสาธารณสุขหรือฝ่ายปกครองท้องถิ่นได้ และร้องเรียนด้านคุ้มครองผู้บริโภคต่อกระทรวงอุตสาหกรรมและการค้าได้เช่นกัน ผู้บริโภคมีสิทธิได้รับอาหารปลอดภัยและมีคุณภาพ ข้อมูลส่วนประกอบและการเก็บรักษาที่ถูกต้อง การคุ้มครองจากการหลอกลวง การคืนอาหารที่ไม่ปลอดภัย และค่าชดเชยเมื่อเข้าเกณฑ์ อาหารที่ไม่ปลอดภัยอาจถูกยึดหรือทำลาย การผลิตอาหารเกี่ยวข้องกับอาชีพ การปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ และการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม แผนปฏิบัติการแห่งชาติลาวเพื่อการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบอาหารที่ยั่งยืน พ.ศ. 2025–2030 มี 20 ด้านยุทธศาสตร์และ 62 หมุดหมาย โดยกระทรวงเกษตรและสิ่งแวดล้อมเป็นผู้นำ ระบบนาข้าวเลี้ยงปลาและเกษตรผสมผสานกับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำช่วยเพิ่มความหลากหลายของอาหาร ให้โปรตีนจากปลาและจุลสารอาหาร ลดปัจจัยเคมีบางชนิด ใช้น้ำและไนโตรเจนดีขึ้น สนับสนุนความหลากหลายทางชีวภาพและการฟื้นฟูดิน และเพิ่มความสามารถรับมือผลกระทบสภาพอากาศ แต่การขยายระบบติดข้อจำกัดเรื่องพันธุ์ปลาสำหรับเพาะเลี้ยง เงินทุน ชลประทาน ถนน ตลาด และการป้องกันความเสียหายจากสภาพภูมิอากาศ ไม่มีค่าประมาณขยะอาหารระดับชาติที่ตรวจสอบแล้วซึ่งยืนยันยอดรวมทั้งประเทศเป็นตัวเลขเดียว