ប្រវត្តិសាស្ត្រនៅລາວ

ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាបង្ហាញថា មនុស្សបានរស់នៅក្នុងទឹកដីនៃប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ តាំងពីយូរមុនពេលមានកំណត់ត្រាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ វាលភាជន៍ថ្ម គឺជាសំណល់ល្បីមួយពីសម័យដំបូងៗទាំងនេះ ទោះបីគោលបំណងដើម និងសង្គមដែលបានបង្កើតវា នៅតែត្រូវបានសិក្សាតាមរយៈបុរាណវិទ្យា និងភស្តុតាងពាក់ព័ន្ធក៏ដោយ។ នគរឡានសាង ដែលមានន័យថា «ដំរីមួយលាន» ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះបាទហ្វាងុមនៅឆ្នាំ 1353។ វាបានក្លាយជាមហាអំណាចនយោបាយមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ហើយបានជួយបង្កើតព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ប្រពៃណីរាជវាំងឡាវ និងបណ្តាញតាមតំបន់។ អ្នកគ្រប់គ្រងរបស់វាបានគ្រប់គ្រងពីរាជធានីដែលផ្លាស់ប្តូរតាមសម័យ រួមមានហ្លួងព្រះបាង និងវៀងចន្ទន៍។ ក្រោយមក ឡានសាងបានបែកចែកជានគរឡាវដាច់ដោយឡែក ដែលប្រកួតប្រជែងគ្នា និងទទួលសម្ពាធពីសៀម ភូមា និងវៀតណាម។ បារាំងបានបង្កើតការគ្រប់គ្រងលើឡាវនៅចុងសតវត្សរ៍ទី 19។ នៅឆ្នាំ 1893 សៀមបានទទួលស្គាល់អំណាចបារាំងលើទឹកដីខាងកើតទន្លេមេគង្គ ហើយឡាវបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃឥណ្ឌូចិនបារាំង។ រដ្ឋបាលបារាំងបានផ្លាស់ប្តូរព្រំដែន ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ខណៈអ្នកគ្រប់គ្រងមូលដ្ឋាន និងសហគមន៍នៅតែមានឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់ជាច្រើន។ សម័យអាណានិគមក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការអភិវឌ្ឍអត្តសញ្ញាណជាតិឡាវសម័យទំនើបផងដែរ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ជប៉ុនបានដកអំណាចបារាំងចេញក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ក្រោយសង្គ្រាម អ្នកជាតិនិយមឡាវបានបង្កើតចលនាឡាវឥស្សរៈ ហើយប្រឆាំងនឹងការវិលត្រឡប់មកវិញនៃការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង។ ឡាវទទួលបានស្វ័យភាពកាន់តែច្រើន មុនពេលឯករាជ្យត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅឆ្នាំ 1953 និងបញ្ជាក់តាមការដោះស្រាយទូលំទូលាយនៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយនៅឆ្នាំ 1954។ ទសវត្សរ៍បន្ទាប់មកបាននាំមកនូវសង្គ្រាមស៊ីវិល និងការចូលរួមយ៉ាងទូលំទូលាយពីបរទេស។ ប៉ាថេតឡាវ ជាចលនាកុម្មុយនិស្តដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់វៀតណាមខាងជើង បានប្រយុទ្ធនឹងរដ្ឋាភិបាលរាជាណាចក្រឡាវ។ សង្គ្រាមវៀតណាមបានប៉ះពាល់ដល់ឡាវតាមរយៈប្រតិបត្តិការយោធា ផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសយ៉ាងទូលំទូលាយ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងផ្លូវហូជីមិញ។ គ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះពីសម័យនេះនៅតែបង្កគ្រោះថ្នាក់នៅតំបន់ជាច្រើននៃប្រទេស ហើយបន្តប៉ះពាល់ដល់កសិកម្ម ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងជីវភាពជនបទ។ នៅឆ្នាំ 1975 ប៉ាថេតឡាវបានឡើងកាន់អំណាច រាជាធិបតេយ្យត្រូវបានលុបចោល ហើយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវត្រូវបានបង្កើតឡើង។ គណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវបានក្លាយជាកម្លាំងនយោបាយកណ្តាល។ ការបកស្រាយប្រវត្តិសាស្ត្រនៅឡាវផ្អែកលើសំណល់បុរាណវិទ្យា កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រឡាវ និងតំបន់ កំណត់ត្រាអាណានិគម ប្រវត្តិសាស្ត្រមាត់ និងឯកសារសម័យសង្គ្រាម។ ប្រភពទាំងនេះមិនតែងតែពណ៌នាព្រឹត្តិការណ៍ពីទស្សនៈដូចគ្នាទេ។