ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်တီႈမိူင်းလၢဝ်း

ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်လၢဝ်းမီးၸုမ်းတၢင်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ပၼ်ၸွႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵူၼ်းၼမ်သုတ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈလွင်ႈတၢင်းၵၢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မီးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ၵူၼ်းၸွႆႈၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ ႁၢၼ်ႉလဵၵ်ႉလႄႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼမ်။ ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ႈထိုင်ပိူင်ၸၢင်ႈ၊ ပိူင်လူမ်ႇလႅင်ႉလူင် လႄႈ လွင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈငိုၼ်းလိူၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းယၢပ်ႇ၊ တင်းတီႈၵၢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပၵ်းပိူင်။ ပၢင်ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် 2022 မၢၼ်ႇလွင်ႈၵူၼ်းတူၵ်းၵၢၼ် 2.6%၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇၼပ်ႉၵၢၼ်ဢမ်ႇတဵမ်၊ ငိုၼ်းႁႃၵိၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ ဢမ်ႇမီးပိူင်ၵႅတ်ႇၵင်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်။ ၶေႃႈၶၢတ်ႈၶွင် World Bank ပီ 2024 ပၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 70.7% ၼႂ်းၽူႈၸၢႆး လႄႈ 61.5% ၼႂ်းၽူႈယိင်း။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယင်းပဵၼ်တီႈႁႃၵၢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း။ ပွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈတီႈ 43.5% ၼႂ်းပီ 2022 ထိုင် 50.9% ၼႂ်းလိူၼ်ၸုၼ်ႇ 2024။ ၼႂ်းၶၢဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵၢၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်လူတ်းတီႈ 43.7% ထိုင် 36.1%၊ ၵၢၼ်ႁင်းၵူၺ်းၶိုၼ်ႈတီႈ 27.6% ထိုင် 58.5%။ ၼႃႈႁိူၼ်းၸႄႈဝၢၼ်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶၢႆၵႃႈၼမ်၊ ယွၼ်ႉမၼ်းပၼ်ၽွၼ်းလီလိူဝ်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈတၢင်းၼမ်။ ၵၢၼ်ၸႄႈဝၢၼ်ႈမၵ်းၶၢဝ်း လႄႈၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်။ ၼႂ်းဝဵင်း၊ ပိူင်လူင်ဝဵင်းၸၼ်ထရႃႇ၊ ၵူၼ်းမီးၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ပၼ်ၸွႆႈတၢင်းၵၢၼ်၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ၶၢႆ၊ လႄႇလၢဝ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ်ပဵၼ်ပိူင်။ လွင်ႈလႄႇလၢဝ်း၊ ၸမ်းပႃႇသၢၵ်ႈ၊ သဝၼ်ၼၶိတ် လႄႈ ၸႄႈၵွင်းၵေႃႈမီးၼႂ်းၽိုၵ်းၽွၼ်းၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းငိုၼ်းလိူၼ်လႄႈၵၢၼ်တမ်းတီႈၵူႈၸႄႈတွၼ်ႈတင်းမိူင်း။ ၵၢၼ်ယႂ်ႇတၢင်ႇဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်း၊ ပို့သူင်ႇ၊ ၶၢႆ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၾႆးၾႃႉ လႄႈ မိုင်း။ ႁႅင်းၼမ်ႉလႄႈမိုင်းလႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းလူင်းတိုၼ်းၼမ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼမ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်မီးၵၢၼ်ႁဵတ်းၵူၼ်းၼ้อยၵွၼ်ႇတၢင်းယႂ်ႇၶွင်မၼ်း။ ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈပီ 2025 ၼမ်သုတ်းယူႇတီႈလႄႇလၢဝ်း၊ ပို့သူင်ႇ၊ ၶၢႆ လႄႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၶူဝ်းသၽႃႇဝ။ ႁူင်းၸၢၵ်ႈလႄႈၵၢၼ်ပၼ်ၸွႆႈၵေႃႈၶၢတ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်၊ ၼายၸၢင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်းဢမ်ႇပဵင်းပေႃး။ ၵၢၼ်ၽိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈၵူႈၵၼ် ၽၢၼ်ႇ Ministry of Labour and Social Welfare၊ Skills Development Institute၊ Skills Development Centers၊ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸၢင်ႈလႄႈၽူႈၸၢင်ႈ။ မၵ်းမၢႆၵၢၼ်လႄႈပိူင်ႁဵၼ်းၸွမ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းမိုဝ်းၵกำลังတႄႇႁဵတ်းမႂ်ႇ။ ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼႆႉပဵၼ်ၽိုၵ်းၶိုၼ်ႈၽၢႆႇ၊ ၽိုၵ်းမႂ်ႇ၊ ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽိုၵ်းႁူမ်ႈၵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း-ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ လႄႈၽၢႆႇတႅၵ်ႈ၊ ၽၢႆႇၵိင်ႇၵႂၢမ်း လႄႈၽၢႆႇလူမ်းမႂ်ႇ။ ၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်းဢမ်ႇပေႃး သို့မဟုတ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉတဵမ်တီႈ၊ ၼายၸၢင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈၽၢႆႇၵႂၢမ်းၵူၼ်း၊ ၵႂၢမ်းၵိုၵ်းမိူင်းၵေႃႈလိုပ်ႈလိုၼ်း။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇမွၵ်ႈ 4 ၼႂ်း 10 ၵေႃႉ ၶၢတ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်၊ လႄႈၽိုၵ်း။ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်းၸွမ်းထႆးလႄႈၽူႈႁူမ်ႈမိုဝ်းတၢင်ႇၸုမ်းၸွႆႈၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈ; ၵၢၼ်ၵေႃႇႁိူၼ်းၸၢၵ်ႈလႄႈၽၢႆႇသီႇမၢၵ်ႈပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ။ ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈၶေႃႈမုၼ်း (LMIS) ၵေႃႈပဵၼ်ပိူင်ၵဵပ်းႁူမ်ႈၶေႃႈမုၼ်းၵူၼ်းႁႃၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်လွတ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸၢင်ႈလႄႈလွင်ႈၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်။ Ministry of Labour and Social Welfare ႁဵတ်းၵၢၼ် LMIS ၽၢၼ်ႇ Public Employment Services လႄႈ job.lmi.gov.la။ ၵူၼ်းႁႃၵၢၼ်ၸၢင်ႈလူင်းမၢႆ၊ ႁႃၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း၊ ယွၼ်းလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်တူၵ်းၵၢၼ် လႄႈလႆႈၶေႃႈၼႄၽၢႆႇၵၢၼ်။ ပိူင်ၼႆႉၸွႆႈၶၢတ်ႈလွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်။ Employment Departure System ၸွႆႈၵူၼ်းလၢဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ Employment Permit System ၸတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းလၢဝ်း၊ HRM ၸွႆႈၼายၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်။ ၶွမ်ႇပၼီႇပၼ်ၵၢၼ်ႁႃၵူၼ်းၸၢင်ႈဢၼုယၢတ်ႈၵေႃႈပဵၼ်တီႈႁပ်ႉႁႃၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ်ပၼ်ၸိုင်ႈပဵၼ်ၽႄၵၼ် ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၼမ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်လွတ်ႈယူႇၵႆၵၼ်၊ LMIS ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႈၵၼ်။ Job Fest 2024 မီးၶွမ်ႇပၼီႇလႄႈၽူႈႁူမ်ႈမိုဝ်းမွၵ်ႈ 60၊ ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵၢၼ်လွတ်ႈ 560 ၵၢၼ် လႄႈယွၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းလိူဝ် 1,700 ၵေႃႉ၊ ၼႄဝႃႈၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃပဵၼ်ပိူင်ၸွႆႈၵၼ်တိတ်းတေႃႇၼายၸၢင်ႈလႄႈၵူၼ်းႁႃၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇၸုပ်ႇၵၢတ်ႇတင်းမူတ်း။ လွင်ႈႁႃၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းၵမ်ႈၼမ်မီးလူင်းမၢႆၼႂ်း Public Employment Service၊ လိူၵ်ႈၵၢၼ်လွတ်ႈ၊ တၢင်ႇလိၵ်ႈ၊ လႄႈၼายၸၢင်ႈလိူၵ်ႈ။ ၵၢၼ်ဢၼ်ၸွမ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်းၸၢင်ႈမီးၽူႈပၼ်ၵၢၼ် TVET သို့ Skills Development Center၊ ၵၢၼ်ၸႅတ်ႈၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်း၊ ႁပ်ႉလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်၊ လႄႈတမ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း။ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမၼ်ႈၸႂ်ၵႃႈၸႂ်ႉလႄႈၶၢဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူႈမိူင်းၸိုင်ႈ ၸႅင်ႈၼႄဝႆႉ။ ၵၢၼ်ႁႃၵူၼ်းၽၢၼ်ႇၶွမ်ႇပၼီႇပုဂ္ဂလိၵ်ႈလႄႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၸႅတ်ႈထတ်းႁႄႉၵင်ႈ။ ၵၢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းတၢင်းၵၢၼ်ၽၢၼ်ႇ Employment Departure System၊ Ministry of Labour and Social Welfare၊ ၶွမ်ႇပၼီႇဢၼုယၢတ်ႈ၊ လႄႈလွင်ႈတူၵ်းလူင်း/ၽိုၼ်မၢႆၵၼ်မီးယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ယၢပ်ႇ၊ ၸႂ်ႉငိုၼ်း၊ ၶၢဝ်းႁိုင်။ ၵၢၼ်ၶၢႆႉၼွၵ်ႈပိူင်ယင်းမီးၼမ် လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၽေးၸႂ်ႉႁႅင်းၵၢၼ်၊ လိူၵ်ႈၵိၼ်ၽွၼ်းၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈသုၼ်ႇ၊ လႄႈပဵၼ်ၼီႈၵႃႈႁႃၵၢၼ်။ ထႆးပဵၼ်တီႈၵႂႃႇယႂ်ႇသုတ်း၊ ၵူၼ်းလၢဝ်းမီးလိၵ်ႈ 324,000 ၵေႃႉပၢႆၼႂ်းလိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2025။ ၵဝ်းလီၸၢၼ်းမီးၵူၼ်းလၢဝ်းမွၵ်ႈ 17,000 ၵေႃႉၼႂ်းပီ 2025။ မီးၵၢၼ်ၶၢႆႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၶေႃႈၼပ်ႉတင်းမိူင်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်လႆႈ။ ၵူၼ်းၶိုၼ်းမိူဝ်းၸၢင်ႈလူဝ်ႇၸွႆႈၶိုၼ်းတင်ႈတူဝ်၊ ႁပ်ႉႁူႉၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်း၊ လႄႈၽိုၵ်းထႅင်ႈ။ Labour Law 2013, No. 43/NA ၵုမ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်းၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်း၊ ၵၢၼ်ႁႃၵူၼ်းၼႂ်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ႁႅင်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ပိူင်ၸၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ပွႆႇၵူၼ်း၊ ငိုၼ်းလိူၼ်၊ လွင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈၸၢမ်းမူၼ်း၊ ၽေးၵၢၼ်၊ လွင်ႈထဵင်ၵၼ်၊ ၸုမ်းသၢမ်ၽၢႆႇ လႄႈၵၢၼ်ၸႅတ်ႈထတ်း။ ၼายၸၢင်ႈထုၵ်ႇလူဝ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်ၸၢင်ႈ၊ ငိုၼ်း၊ လွင်ႈလွတ်ႈၽေး၊ လူင်းမၢႆ လႄႈၶေႃႈၸႂ်ႉတၢင်ႇ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မီးသုၼ်ႇငိုၼ်းလိူၼ်၊ ၵႅတ်ႇၵင်ႈ၊ လႄႈလွင်ႈထဵင်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉပိူင်ဢ่อนႁႅင်းယွၼ်ႉၵၢၼ်ၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼမ်။ ပီ 2025 ILO လၢတ်ႈဝႃႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မွၵ်ႈ 9 ၼႂ်း 10 ဢမ်ႇလူင်းမၢႆၵႅတ်ႇၵင်ႈ၊ တင်းဢၼ်ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်မွၵ်ႈ 52% ၸၢင်ႈပၼ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ National Social Security Fund။ Lao Social Security Organisation ၸွႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၸႅတ်ႈငိုၼ်းသႂ်ႇ၊ ၶၢတ်ႈၽွၼ်းလီ၊ လႄႈတၢင်ႇၶေႃႈယွၼ်း မိူဝ်ႈၶဝ်ၸွမ်းပိူင်။ ၼႂ်းၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ ငိုၼ်းႁပ်ႉတင်းမူတ်းဢေႇသုတ်းမၵ်းဝႆႉ 2.5 လၢၼ်ႉ LAK တေႃႇလိူၼ် တႄႇ 1 October 2024။ ၵႃႈၸွႆႈၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၽိုၵ်း/ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်းၵၢၼ် 0.9 လၢၼ်ႉ LAK၊ ဢမ်ႇၼပ်ႉၵၢၼ်လႄႈၽွၼ်းလီတၢင်ႇဢၼ်။ ၶေႃႈၼပ်ႉၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႉတၢင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈပၼ်ငိုၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းႁင်းၵူၺ်း။ KPL ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းဝႃႈငိုၼ်းလိူၼ်ပၼ်ပၢၼ်လဵၵ်ႉ 2,849,383 LAK ၵႃႈၸႂ်ႉယူႇ 3,357,956 LAK။ World Bank ၵဵပ်းဝႃႈငိုၼ်းၼႂ်းပီၶိုၼ်ႈ 13% ၼႂ်းလိူၼ် December 2024၊ ၵူၺ်းၵႃႈငိုၼ်းၸၢင်ႈတေႉလူတ်း 3.9% ၼႂ်းပီ 2024 ယွၼ်ႉၵႃႈၶၢႆႇၶိုၼ်ႈလႄႈငိုၼ်းၵိပ်ႇတူၵ်းၵႃႈ။ ၸုမ်းပၼ်ၸွႆႈၸိုင်ႈလမ်ႇလွင်ႈပဵၼ် Ministry of Labour and Social Welfare၊ Department of Employment၊ Skills Development Institute၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ/ဝဵင်းၸၼ်ထရႃႇ၊ Lao Social Security Organisation၊ Ministry of Education and Sports၊ Lao National Chamber of Commerce and Industry လႄႈ Lao Federation of Trade Unions။ ၵၢၼ်ပၼ်ၸွႆႈဢၼ်သင့်တေၸႂ်ႉၼၼ်ႉမီးတၢင်းၵၢၼ်ႁႃၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း၊ ၽိုၵ်း၊ ၵႅတ်ႇၵင်ႈ၊ ႁႃၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းတၢင်းၵၢၼ်၊ သို့ ယွၼ်းပိူင်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ ၵႃႈၶၢႆႇၶိုၼ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉလႃႈၵၢၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်သေၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ သို့ ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ ၶေႃႈမူၼ်းၵၢၼ်ၼႆႉၸူးၽိုၵ်းႁႅင်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၵၢၼ်၊ ၽိုၵ်းၽူႈယိင်း၊ ၽၢႆႇတႅၵ်ႈ/လူမ်းမႂ်ႇ၊ ၵၢၼ်တန်ဖိုးၸႄႈဝၢၼ်ႈ လႄႈၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၼายၸၢင်ႈ-ၽူႈၽိုၵ်း။