လာအိုနိုင်ငံရှိ ချစ်သူစုံတွဲဆက်ဆံရေး

လာအိုနိုင်ငံတွင် ချိန်းတွေ့ခြင်းနှင့် ချစ်သူဆက်ဆံရေးအတွက် အမျိုးသားအဆင့် မှတ်ပုံတင်လုပ်ငန်းစဉ်၊ သတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံတော်ကြေး သို့မဟုတ် သီးခြားအခွင့်အရေးစနစ် ရှိကြောင်း အထောက်အထားမတွေ့ပါ။ စေ့စပ်ခြင်းသည်လည်း ရွေးချယ်နိုင်ပြီး သီးခြားဥပဒေအဆင့်အတန်း မရှိပါ။ မိသားစု သို့မဟုတ် လူကြီးများသည် ဒေသဓလေ့အရ လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခြင်း၊ သတို့သမီးဖိုးသဘောတူညီခြင်းနှင့် မင်္ဂလာပွဲစီစဉ်ခြင်းတို့တွင် ပါဝင်နိုင်သည်။ ပစ္စည်း သို့မဟုတ် အဖိုးတန်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များကို မှတ်တမ်းတင်ရန် စာချွန်လွှာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ တရားမျှတသော အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ စေ့စပ်မှု ပျက်သွားပါက ဓလေ့အရ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများ ပြန်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် သိမ်းထားခြင်း၊ ဂုဏ်သိက္ခာ သို့မဟုတ် မင်္ဂလာပွဲပြင်ဆင်မှု ထိခိုက်မှုအတွက် လျော်ကြေးပေးခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ လက်မထပ်မီ လိင်ဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆိုင်ရာ ဓလေ့တောင်းဆိုမှုများတွင် မွေးဖွားစရိတ်၊ ဆေးကုသစရိတ်၊ မီးဖွားပြီးနောက်ကုန်ကျစရိတ်နှင့် စိတ်ဒုက္ခအတွက် လျော်ကြေးတို့ ပါနိုင်သည်။ ဤအလေ့အကျင့်များသည် ရပ်ရွာအလိုက် ကွာခြားပြီး လက်ထပ်မှုမှတ်ပုံတင်ခြင်းကို အစားမထိုးပါ။ လက်ထပ်ခြင်းသည် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ လက်တွဲဖော်များသည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးသော အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးဖြစ်ရမည်၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ချစ်မြတ်နိုးရမည်၊ လွတ်လပ်စွာ သဘောတူရမည်၊ လက်ထပ်လိုစိတ်ရှိရမည်။ တစ်ဦးစီသည် အိမ်ထောင်မရှိသူ၊ ကွာရှင်းပြီးသူ သို့မဟုတ် မုဆိုးဖို/မုဆိုးမ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုအခြေအနေကို အတည်ပြုထားသော အထောက်အထားပေးရမည်။ တစ်လင်တစ်မယားစနစ် အကျုံးဝင်သည်။ စုံတွဲသည် နှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးနေထိုင်သည့် ခရိုင်ရှိ လက်ထပ်မှတ်ပုံတင်အရာရှိထံ စာဖြင့်တောင်းဆိုပြီး သက်သေသုံးဦး တင်ပြရသည်။ မှတ်ပုံတင်သည့်နေ့တွင် လက်ထပ်မှု ဥပဒေအရ အကျိုးသက်ရောက်သည်။ အခမ်းအနားကျင်းပနိုင်သော်လည်း သီးခြားဥပဒေအကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိပါ။ အမျိုးသားကြေးနှုန်းဇယား မတွေ့ရှိရဘဲ ဒေသခံသတို့သမီးဖိုးနှင့် မင်္ဂလာကုန်ကျစရိတ် ကွာခြားနိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားသားများ၊ နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများနှင့် နိုင်ငံမဲ့သူများသည် အရပ်ဘက်ဥပဒေပုဒ်မ ၁၅၄ မှ ၁၅၇ နှင့် ၂၀၂၁ အမိန့် 184/LP အရ ပြည်နယ်ရုံး သို့မဟုတ် ကိုယ်စားလှယ်ရုံးမှတစ်ဆင့် အပိုလုပ်ငန်းစဉ်များ လိုက်နာရသည်။ စိစစ်ထားသော အမျိုးသားမူဘောင်တွင် အတူနေထိုင်မှု၊ အရပ်ဘက်မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် မှတ်ပုံတင်ထားသော မိတ်ဖက်အဆင့်အတန်း သီးခြားမရှိပါ။ အရပ်ဘက်ဥပဒေပုဒ်မ 151(1) က လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကိုလည်း အတိအလင်း တားမြစ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် မှတ်ပုံမတင်ထားသော စုံတွဲသည် အိမ်ထောင်ပစ္စည်း၊ ကွာရှင်းမှု သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်ဖက်ထောက်ပံ့မှုဆိုင်ရာ တရားဝင်မူဘောင် မရပါ။ လက်မထပ်ရသေးသော မိဘများသည် ပူးတွဲတောင်းဆိုချက်၊ ဖခင်၏အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် မိခင်၏သဘောတူညီမှုဖြင့် ကလေး၏ မိဘဆက်နွယ်မှုကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ မှတ်ပုံတင်ထားသော အိမ်ထောင်ဖက်များတွင် မိသားစုဆိုင်ရာ တန်းတူအခွင့်အရေးရှိသည်။ မိသားစုကိစ္စများကို ပူးတွဲဆုံးဖြတ်ပြီး နေထိုင်ရာကို အတူရွေးချယ်နိုင်ကာ ခင်ပွန်း၏မျိုးရိုးအမည်၊ ဇနီး၏မျိုးရိုးအမည် သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အမည်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ တာဝန်များတွင် ချစ်ခင်လေးစားခြင်း၊ စောင့်ရှောက်ကူညီခြင်းနှင့် ကလေးများကို အတူတကွ ပြုစုပျိုးထောင်ပညာပေးခြင်း ပါဝင်သည်။ လက်ထပ်မီ ပိုင်ဆိုင်သော ပစ္စည်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် သီးခြားပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် ကျန်ရှိပြီး လက်ထပ်စဉ် ရရှိသော ပစ္စည်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်သည်။ ပူးတွဲပစ္စည်းကို လွှဲပြောင်းရန် သို့မဟုတ် အသုံးပြုခွင့်ပေးရန် အိမ်ထောင်ဖက်တစ်ဦးသည် အခြားတစ်ဦး၏ သဘောတူညီမှုကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရယူရသည်။ မိသားစုအသုံးစရိတ်အတွက် အကြွေးသည် ပူးတွဲတာဝန်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ကျိုးအတွက် ယူထားသော အကြွေးသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အကြွေးယူသူ၏ တာဝန်ဖြစ်သည်။ သဘောတူညီမှုနှင့် ဘေးကင်းရေးသည် အိမ်ထောင်ပြင်ပနှင့် အိမ်ထောင်အတွင်း နှစ်မျိုးလုံးတွင် အရေးကြီးသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၂၄၈ တွင် မုဒိမ်းမှု၊ ပုဒ်မ ၂၅၁ တွင် လိမ်လည်မှု၊ ပုဒ်မ ၂၅၂ တွင် ဇနီးအပေါ် အတင်းအကျပ်လိင်ဆက်ဆံမှုကို ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အတင်းအကျပ်ပြုခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်း၊ ကိုယ်ပိုင်းအရ အဆင်သင့်မဖြစ်ချိန်တွင် လိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အသက် ၁၂ နှစ်အောက် ကလေးနှင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို မုဒိမ်းမှုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အသက် ၁၂ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်မပြည့်မီအတွင်း ငွေပေးချေခြင်း သို့မဟုတ် အခြားအကျိုးခံစားခွင့်ပေးခြင်းက ပြစ်မှုတာဝန်ရှိစေနိုင်ပြီး အသက် ၁၅ မှ ၁၈ နှစ်အတွင်း သွေးဆောင်ခြင်း၊ လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ ငွေပေးခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်လည်ခြင်းက ပြစ်မှုဖြစ်စေနိုင်သည်။ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုဥပဒေတွင် မိသားစုအတွင်းနှင့် ပြင်ပ ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း၊ လိင်ပိုင်း၊ ပစ္စည်းဆိုင်ရာနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများ ပါဝင်သည်။ ဓလေ့ သို့မဟုတ် ဘာသာရေးအကြောင်းပြချက်ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုကို ခွင့်ပြုမထားပါ။ အကြမ်းဖက်မှုကြုံတွေ့သူသည် ရွာအာဏာပိုင်၊ လာအိုအမျိုးသမီးများသမဂ္ဂ၊ ကလေးကာကွယ်ရေးနှင့် အကူအညီပေးရေးကွန်ရက် သို့မဟုတ် ရဲထံ ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ ဒဏ်ရာများကို ဆေးရုံတွင် ကုသနိုင်သည်။ ထိခိုက်ခံရသူများတွင် တိုင်ကြားခွင့်၊ လေးစားနားလည်သော ဆက်ဆံမှု၊ အတင်းအကျပ်နှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှ ကာကွယ်မှု၊ အကြံပေးမှု၊ ယာယီလုံခြုံရာ၊ ဆေးဘက်နှင့် ဥပဒေအကူအညီ၊ ပညာရေး သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအကူအညီ၊ လူမှုဘဝပြန်လည်ပေါင်းစည်းမှုနှင့် လျော်ကြေးတို့ ရပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ဥပဒေအရ လာအိုအမျိုးသမီးများသမဂ္ဂက အကြံပေးမှု၊ အမိုးအကာနှင့် ဥပဒေကိုယ်စားပြုမှုကို အခမဲ့ပေးသည်။ ဖျန်ဖြေမှုကို ပြစ်မှုမဟုတ်သော ကိစ္စများ သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်တစ်နှစ်အောက်ရှိ ပြစ်မှုငယ်များတွင်သာ ကန့်သတ်ထားပြီး ထိခိုက်ခံရသူ၏ အသိပေးသဘောတူညီမှုလိုအပ်ကာ ထိုသူက ရပ်တန့်နိုင်သည်။ ပြင်းထန်သောအကြမ်းဖက်မှုများကို တရားရုံးသို့ တင်ရသည်။ ရဲက အရေးပေါ်ကာကွယ်မှု ပေးနိုင်ပြီး ပြည်သူ့တရားရုံးက ကာကွယ်ရေးအမိန့်ချမှတ်ရန် ရုံးဖွင့်ရက်သုံးရက်အတွင်း ဆောင်ရွက်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ ရဲထံတင်သည့် အသနားခံစာကိုလည်း ရုံးဖွင့်ရက်သုံးရက်အတွင်း စိစစ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ မှတ်ပုံတင်ထားသော အိမ်ထောင်ရေးကို နှစ်ဦးသဘောတူကွာရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် တရားရုံးမှတစ်ဆင့် အဆုံးသတ်နိုင်သည်။ ကလေးစောင့်ရှောက်မှု၊ လက်ထပ်ပြီးနောက်ရရှိသော ပစ္စည်း သို့မဟုတ် တာဝန်များနှင့်ပတ်သက်၍ သဘောထားကွဲလွဲမှုမရှိပါက နှစ်ဦးသဘောတူကွာရှင်းနိုင်သည်။ လျှောက်လွှာကို ရွာအကြီးအကဲမှတစ်ဆင့် တင်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်နှစ်ဦးစလုံး ပေါ်လာကာ သက်သေသုံးဦး တက်ရောက်ရသည်။ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအကြံပေးမှုနှင့် စဉ်းစားချိန်သည် သုံးလအထိ ကြာနိုင်သည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်က စာချွန်လွှာကို မှတ်ပုံတင်အရာရှိထံတင်၍ ကွာရှင်းလက်မှတ်ရယူသည်။ သဘောထားကွဲလွဲပါက သို့မဟုတ် ဖောက်ပြန်မှု၊ အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ စော်ကားမှု၊ ပုံမှန်အရက်သောက်ခြင်း၊ မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်း၊ လောင်းကစား သို့မဟုတ် ဖြုန်းတီးခြင်း၊ သုံးနှစ်ကျော် မိသားစုကို စွန့်ခွာခြင်း၊ သဘောတူညီမှုမရှိဘဲ သုံးနှစ်ကျော် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ခြင်း၊ ပျောက်ဆုံးနေခြင်း၊ အနည်းဆုံးငါးနှစ် ထောင်ဒဏ်ကျခံခြင်း၊ ပြင်းထန်ရောဂါ၊ သာမန်မိသားစုဘဝ မဖြစ်နိုင်စေသော စိတ်ရောဂါ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်လက်အတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်စေသော မရိုးသားမှု သို့မဟုတ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကဲ့သို့ ဥပဒေအကြောင်းရင်းရှိပါက တရားရုံးလုပ်ငန်းစဉ် လိုအပ်သည်။ ကွာရှင်းမှုရရန် ငွေပေးခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားသုံးခြင်း တားမြစ်ထားသည်။ ဇနီးကိုယ်ဝန်ရှိနေချိန် သို့မဟုတ် ကလေးအသက်တစ်နှစ်မပြည့်မီ ခင်ပွန်းက ကွာရှင်းခွင့်တောင်းမရပါ၊ ဇနီးက တောင်းဆိုပါက ခြွင်းချက်ဖြစ်သည်။ ကွာရှင်းပြီးနောက် တရားရုံးက ကလေးအကျိုးစီးပွားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်မှုကို ဆုံးဖြတ်သည်။ ကလေး အရွယ်ရောက်သည်အထိ ထောက်ပံ့မှု ဆက်ရှိသည်။ နာမကျန်းဖြစ်နေသော သို့မဟုတ် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မထောက်ပံ့နိုင်သော အိမ်ထောင်ဖက်ဟောင်းသည် အခြားတစ်ဦး ပေးနိုင်စွမ်းရှိပါက နှစ်နှစ်အထိ ထောက်ပံ့မှုတောင်းနိုင်သည်။ လက်ထပ်မီပိုင်ဆိုင်မှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် မူလပိုင်ရှင်ထံ ကျန်ပြီး လက်ထပ်စဉ်ရရှိသည့် ပစ္စည်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် တန်းတူခွဲသည်။ ဖောက်ပြန်မှု၊ လိမ်လည်မှု သို့မဟုတ် အလွဲသုံးစားမှုကို တရားရုံးက သတ်မှတ်ပါက တာဝန်ရှိသူသည် သုံးပုံတစ်ပုံသာ ရနိုင်သည်။ အသေးစားကလေးကို ပြုစုသည့် မိဘသည် သုံးပုံတစ်ပုံရနိုင်ပြီး ထိုပမာဏမလုံလောက်ပါက အခြားမိဘက ဆက်လက်ထောက်ပံ့ရသည်။ နောက်ထပ်လက်ထပ်ရန် မှတ်ပုံတင်မှုအသစ် လိုအပ်သည်။ မှတ်ပုံမတင်ထားသော ချိန်းတွေ့မှု သို့မဟုတ် အတူနေမှုအတွက် တရားဝင်ကွာရှင်းလုပ်ငန်းစဉ် ရှိကြောင်း အထောက်အထားမတွေ့ပါ။ ဒေသဆိုင်ရာ အကောင်အထည်ဖော်မှုသည် ရွာ၊ ခရိုင်နှင့် ပြည်နယ်အလိုက် ကွာခြားသည်။ ပြည်နယ် ၁၈ ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံသည့် LSIS III 2023 အမျိုးသားစစ်တမ်းအရ အသက် ၂၀ မှ ၂၄ နှစ်ကြား အမျိုးသမီး ၃၀.၅% သည် အသက် ၁၈ နှစ်မတိုင်မီ ပထမဆုံးလက်ထပ်ခဲ့ သို့မဟုတ် ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့သည်။ ကျေးလက်တွင် ၃၆%၊ မြို့ပြတွင် ၁၇% ဖြစ်ပြီး ပညာရေး၊ ကြွယ်ဝမှုနှင့် လူမျိုးစုဘာသာစကားအုပ်စုအလိုက် ကွာခြားမှုကြီးမားသည်။ ထို့ကြောင့် စောစီးစွာလက်ထပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါင်းသင်းခြင်း၊ ဆယ်ကျော်သက်ကိုယ်ဝန်နှင့် အမျိုးသမီး၊ ကလေးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုတို့သည် ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကြီးများဖြစ်သည်။ လာအိုမူရင်းဥပဒေစာသားများသာ ဥပဒေအာဏာသက်ရောက်မှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး ရရှိနိုင်သော အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်များမှာ အချက်အလက်ဖော်ပြရန်သာ ဖြစ်သည်။