ႁူင်းႁဵၼ်း ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၼႂ်းၽႃႇသႃႇပိုၼ်ႉတီႈ ຊັ້ນອະນຸບານ၊ ပုံမှန်ၵုမ်းလုၵ်ႈဢႃႇယု 3–5 တႃႇသၢမ်ပီ။ တီႈၵႆၸၢင်ႈမီးၸၼ်ႉဢွၼ်ႇၼိုင်ႈပီတႃႇလုၵ်ႈငဝ်းႁႃႈၶူပ်ႇ။ တဝ်ႈၸၼ်ႉ Grade 1 ၵိုင်ႇၶိုင်ႈဢမ်ႇမီးတူဝ်ထူပ်းၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ပညာဢွၼ်ႇၽိတ်းၵၼ်ႁႅင်းၼႂ်းဝဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵႆ၊ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ၶၢဝ်းႁူင်းႁဵၼ်းပုံမှန်တႄႇ September ထိုင် June။ ႁူင်းႁဵၼ်းမူႇလၢႆး Grade 1–5။ ၸၼ်ႉၵၢင်ມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນ Grade 6–9၊ ၸၼ်ႉသုင်ມັດທະຍົມຕອນປາຍ Grade 10–12။ ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ႁူမ်ႈမူႇလၢႆး/ၸၼ်ႉၵၢင်ၵူႈမိူဝ်ႈမီးၼမ်။ တႂ်ႈ Education Law မႂ်ႇ 2025၊ ပညာထၢၼ်မီးမူႇလၢႆး လႄႈ ၸၼ်ႉၵၢင်; compulsory schooling သုတ်းမိူဝ်ႈယဝ်ႉၸၼ်ႉၵၢင်။ လုၵ်ႈၶဝ်ႈၸၼ်ႉၵၢင်ဢႃႇယုၵိုင်ႇ 11၊ ၸၼ်ႉသုင်ဢႃႇယုၵိုင်ႇ 15။ Ministry of Education and Sports၊ Department of General Education၊ ၽၢႆႇပညာၸႄႈမိူင်း/ဝဵင်းလူင်၊ ရုံးပညာၸႄႈဝဵင်း/ဝဵင်းမူၼ်ႈ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းပိူင်။ ႁူင်းႁဵၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ ရုံးပညာၸႄႈဝဵင်းယိုၼ်ယၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶဝ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ၽိုၼ်/ဝၼ်းပိတ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတူဝ်ႈ။ လၢဝ်းပဵၼ်ၽႃႇသႃႇသွၼ်ပိူင်လူင်။ လုၵ်ႈဢမ်ႇလၢတ်ႈလၢဝ်းၸၢင်ႈလူဝ်ႇသွၼ်လၢဝ်းၶိုၵ်ႉ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ယူႇႁူင်းႁဵၼ်းတႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵၼ်းတဵမ်။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်တၢင်ႇၵၼ်ၸွမ်းတၢင်းၵႆ၊ ၵၢၼ်လႄႇ၊ ၽၢၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း၊ ၽႃႇသႃႇလၢဝ်း၊ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ၵၢၼ်တူဝ်၊ ၽူႈသွၼ် လႄႈ ၶိူင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း။ LSIS III 2023 ၼႄ attendance net adjusted 86.0% ၵူၼ်းဢႃႇယုမူႇလၢႆး၊ 61.8% ၸၼ်ႉၵၢင်၊ 37.1% ၸၼ်ႉသုင်။ ၶေႃႈဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတႅၵ်ႈၵၼ် 13.8%၊ 29.1%၊ 58.0%။ Completion rate 87.6% မူႇလၢႆး၊ 56.2% ၸၼ်ႉၵၢင်၊ 37.4% ၸၼ်ႉသုင်; transition တႄႉတႄႉမူႇလၢႆးၵႂႃႇၸၼ်ႉၵၢင် 89.6%။ ပညာလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ယူႇၼႂ်း compulsory schooling လွတ်ႈၵႃႈႁဵၼ်းတႂ်ႈ Education Law Article 75။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းယင်းၸၢႆႇၵႃႈလႄႇ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ၶဝ်ႈၽၵ်း၊ ၶိူင်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ငိုၼ်းၸွႆႈတူင်ႇဝူင်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းပုဂ္ဂလိၵ်ႈတႅပ်းတတ်းၵႃႈႁဵၼ်း/ဝန်ဆောင်မှု၊ လူဝ်ႇပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၵွၼ်ႇတႄႇ semester။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်း လႄႈ ၶိူင်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၺ်းၶွပ်ႇမီးၽိတ်းၵၼ်ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ School Block Grants၊ National School Lunch Programme လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ/တူင်ႇဝူင်း ပိုင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၵႆ၊ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ၽၢၼ် လႄႈ ၶၢတ်ႇအาหาร။ WFP 2024 ၸွႆႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမူႇလၢႆး/ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ 98,600 ၵေႃႉၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း 1,057၊ တူဝ်เลขၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ coverage တူဝ်ႈမိူင်း။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီးသုၼ်ႇလႆႈတၢင်းတဵင်ႈ၊ certificate/diploma လင်ယဝ်ႉ၊ ၶေႃႈမုၼ်း၊ ၶဝ်ႈထိုင်ႁူင်းလိၵ်ႈ/မူဝ်သီယံ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ လႄႈ ၶဝ်ႈၸွႆႈၵၢၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း။ ၵူတ်းၵုမ်းၵၢၼ်ၸွႆႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢတ်ႇတၢင်းၸွႆႈ၊ ၶဝ်ႈပႃးၽၢၼ်၊ ၵၢၼ်တူဝ်၊ ၵတ်ႉ/ၽူႈမီးၸၼ်ႉ၊ ၽူႈယိင်း ႁိုဝ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်း/ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလူဝ်ႇၼပ်ႉယမ်ၵူတ်း၊ ၵူတ်းႁူင်းႁဵၼ်း/ၽူႈသွၼ် လႄႈ ႁဵတ်းပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတႃႇၶေႃႈ compulsory။ Inclusive education ပဵၼ်လၵ်းၵၢၼ်တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမီးၵၢၼ်တူဝ်၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈၽၢၼ်ႇ Inclusive Education Centre လႄႈ ၵၢၼ်ၽိုၵ်းၵွင်ႉၵၢႆႇ။ ၵၢၼ်တႄႉယင်းၽိတ်းၽၢင်ႇ။ ႁူင်းႁဵၼ်း/ၽၢင်ႇၼမ်ႉၸၢင်ႈဢမ်ႇၶဝ်ႈထိုင်၊ တၢင်းၵႆ၊ ၽၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၼပ်ႉယမ်ဢမ်ႇတဵမ် လႄႈ ၶိူင်ႈၽူႈၵတ်ႉဢေႇႁႄႉၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။ ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄ/ၸၼ်ႉၽႄတူဝ်ႈမိူင်း။ Lao Education and Sports Teaching and Learning Platform ပၼ်ၶိူင်ႈႁဵၼ်းမူႇလၢႆး/ၸၼ်ႉၵၢင် ၸႂ်ႉ offline/blended မိူဝ်ႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းထုၵ်ႇၵိုတ်း။ လင်ယဝ်ႉၸၼ်ႉၵၢင်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၢင်ႈသိုပ်ႇၸၼ်ႉသုင် ႁိုဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း vocational/tertiary၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ၽၢႆႇပညာတၢင်ႇ။