รัฐและการปกครองในประเทศลาว

รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายพื้นฐานของประเทศลาว มีการแก้ไขในปี 2025 และมีผลทางกฎหมายผ่านพระราชกฤษฎีกาประกาศใช้ กฎหมายทุกฉบับต้องสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ ต้นฉบับภาษาลาวมีผลเป็นหลัก ส่วนคำแปลภาษาต่างประเทศมีไว้เพื่อให้ข้อมูล ราชกิจจานุเบกษาเป็นแหล่งทางการสำหรับกฎหมายทั่วไปในระดับชาติ ระดับแขวง และนครหลวง กฎระดับอำเภอและหมู่บ้านอาจเผยแพร่ด้วยวิธีท้องถิ่นอื่นที่เข้าถึงได้ โดยทั่วไปเปิดรับความเห็นสาธารณะต่อร่างกฎหมายเป็นเวลา 60 วัน เว้นแต่มีข้อยกเว้น การประกาศใช้โดยประธานาธิบดีตามปกติใช้เวลาไม่เกิน 30 วัน และหากส่งกลับให้พิจารณาใหม่ จะมีระยะเวลาเพิ่มเติมได้ไม่เกิน 15 วัน สภาแห่งชาติเป็นองค์กรอำนาจรัฐสูงสุด มีหน้าที่ผ่านกฎหมาย อนุมัติภาษี การกู้ยืมของรัฐ และงบประมาณแห่งชาติ แต่งตั้งเจ้าหน้าที่สำคัญ และใช้อำนาจกำกับดูแล สภานิติบัญญัติชุดที่ 10 ในปี 2026 มีสมาชิก 175 คน วาระห้าปี และโดยปกติประชุมสมัยสามัญปีละสองครั้ง คณะประจำสภาทำหน้าที่ระหว่างสมัยประชุม สภาประชาชนท้องถิ่นใช้อำนาจรัฐในพื้นที่ผ่านมติ งบประมาณ และการกำกับดูแล ทองลุน สีสุลิดเป็นประธานประเทศ ไซสมพอน พมวิหานเป็นประธานสภาแห่งชาติ และสอนไซ สีพันดอนเป็นนายกรัฐมนตรี รัฐบาลบริหารราชการแผ่นดินอย่างเป็นเอกภาพและครอบคลุม และรับผิดต่อสภาแห่งชาติและประธานประเทศ นายกรัฐมนตรีเป็นผู้นำรัฐบาลและการปกครองท้องถิ่น ในปี 2026 โครงสร้างส่วนกลางมี 13 กระทรวงและหน่วยงานเทียบเท่ากระทรวง 2 แห่ง รวมถึงกระทรวงการเงิน กระทรวงแผนการและการลงทุน ธนาคารแห่ง สปป.ลาว กระทรวงภายใน กระทรวงยุติธรรม กระทรวงป้องกันความสงบ และกระทรวงป้องกันประเทศ รูปแบบรัฐธรรมนูญปี 2025 กำหนดระดับแขวง อำเภอ และตำบล ปัจจุบันลาวมี 18 แขวงและนครหลวง รวมถึง 148 อำเภอ การปฏิรูปปี 2026 ทำให้ตำบล 379 แห่งใน 110 อำเภอเริ่มดำเนินงานแล้ว โดยมีแผนรวม 621 แห่ง คณะกรรมการบริหารตำบล และสภาท้องถิ่นในพื้นที่ที่จัดตั้งแล้ว ดูแลงานบริการท้องถิ่น แผน งบประมาณ ทรัพยากรธรรมชาติ ความมั่นคง และคำร้อง ตำบลมักเรียกว่า “ตาแสง” แขวงเรียกว่า “แขวง” อำเภอเรียกว่า “เมือง” และหมู่บ้านเรียกว่า “บ้าน” ศูนย์บริการภาครัฐแบบจุดเดียวเบ็ดเสร็จเปิดดำเนินงานในบางตำบล ระยะทางเดินทาง จำนวนเจ้าหน้าที่ สิ่งอำนวยความสะดวก งบประมาณ และขั้นตอนภาษาลาวอาจทำให้การเข้าถึงในพื้นที่ห่างไกลล่าช้ากว่า ประชาชนสามารถยื่นคำร้องต่อหน่วยงานรัฐ ร้องเรียน และแสวงหาความยุติธรรมได้ ชาวต่างชาติและบุคคลไร้สัญชาติมีความคุ้มครองตามกฎหมายและมีสิทธิยื่นคำร้องภายใต้กรอบรัฐธรรมนูญ ศาลประชาชนเป็นหน่วยงานตุลาการ ประกอบด้วยศาลสูงสุด ศาลท้องถิ่น และศาลทหาร โดยมีระดับพิจารณาครั้งแรก อุทธรณ์ และฎีกา องค์กรอัยการประชาชนมีทั้งระดับสูงสุด ท้องถิ่น และทหาร การพิจารณาคดีเปิดเผยต่อสาธารณะ เว้นแต่กฎหมายกำหนดข้อยกเว้น ผู้ถูกกล่าวหามีสิทธิได้รับข้อมูล ต่อสู้คดี และมีทนายความ ลาวไม่มีตารางค่าธรรมเนียมศาลหรือระยะเวลาดำเนินคดีแบบเดียวทั่วประเทศ กระทรวงการเงินบริหารการคลังภาครัฐ ธนาคารแห่ง สปป.ลาวเป็นหน่วยงานด้านการเงิน และกระทรวงแผนการและการลงทุนประสานงานด้านแผน สถิติ ความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาอย่างเป็นทางการ และการลงทุน กระทรวงการเงินเผยแพร่งบประมาณเบื้องต้นปี 2026 และรายงานผลการดำเนินงานไตรมาสหนึ่งและสอง หนี้สาธารณะและหนี้ที่รัฐค้ำประกันอย่างเป็นทางการในปี 2024 อยู่ที่ราว 14.07 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 94% ของ GDP โดยประมาณ 76% เป็นหนี้ต่างประเทศ IMF ประเมินในปี 2026 ว่าลาวอยู่ในภาวะวิกฤตหนี้ทั้งภายนอกและโดยรวม และระบุว่าสถานะหนี้ไม่ยั่งยืน ภาระชำระหนี้ หนี้สินของรัฐวิสาหกิจ การจัดเก็บรายได้ รายจ่ายลงทุน และความโปร่งใสด้านการคลังจึงกระทบต่อความสามารถของรัฐในการให้บริการ คาดว่านโยบายการคลังจะผ่อนคลายลงในปี 2026 หน่วยงานตรวจตราแห่งรัฐกำกับดูแลการปฏิบัติตามนโยบาย กฎหมาย สิทธิ และหน้าที่ ดำเนินงานต่อต้านการทุจริตและรับเรื่องร้องเรียน ตรวจสอบการสำแดงทรัพย์สินและรายได้ และอาจสั่งให้แก้ไข ส่วนองค์การตรวจเงินแผ่นดินดำเนินการตรวจสอบด้านการเงิน การปฏิบัติตามกฎ และผลการดำเนินงานผ่านหน่วยงานส่วนกลางและภูมิภาค การตรวจสอบอาจเป็นไปตามแผน ตามคำขอ หรือโดยฉับพลัน โดยปกติแจ้งการตรวจสอบล่วงหน้า 15 วัน เว้นแต่กรณีตรวจสอบโดยฉับพลัน รายงานผลการตรวจสอบการใช้งบประมาณเสนอต่อสภาแห่งชาติและนายกรัฐมนตรี การเปิดเผยข้อมูลต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงานรัฐที่มีอำนาจตามกฎหมายตรวจเงินแผ่นดิน รัฐธรรมนูญคุ้มครองเสรีภาพในการพูด การเขียน การชุมนุม การสมาคม การเดินขบวนโดยสงบ ศาสนา และการเดินทาง โดยอยู่ภายใต้ข้อจำกัดตามกฎหมาย แนวลาวสร้างชาติและองค์กรมหาชนสนับสนุนการระดมพล คุ้มครองสิทธิสมาชิก และกำกับดูแลการชุมนุม นโยบายสื่อกำหนดให้สื่อมีภารกิจของรัฐที่เชื่อมโยงกับการปกป้องและพัฒนาประเทศ และห้ามเนื้อหาที่เห็นว่าเป็นภัยต่อผลประโยชน์แห่งชาติ กรอบสิทธิตามกฎหมายจึงอยู่ร่วมกับสื่อและช่องทางพลเมืองที่รัฐบริหารจัดการ การประเมินของ OHCHR รายงานข้อจำกัดที่กระทบเสรีภาพในการแสดงออก การชุมนุม การสมาคม และความเป็นอิสระของสื่อ ประธานประเทศเป็นประธานคณะกรรมการป้องกันประเทศและความสงบ และเป็นผู้บัญชาการสูงสุด การป้องกันประเทศและความสงบเป็นภารกิจของรัฐ รวมถึงหน้าที่ของพลเมือง เช่น การรับราชการทหารและการรักษาความสงบเรียบร้อย กระทรวงป้องกันประเทศ กระทรวงป้องกันความสงบ และโครงสร้างความมั่นคงท้องถิ่นรับผิดชอบอธิปไตย บูรณภาพแห่งดินแดน เสถียรภาพ การรับมือวิกฤต และภัยพิบัติ คณะกรรมการบริหารอินเทอร์เน็ตแห่งชาติเริ่มจัดตั้งภายใต้กระทรวงป้องกันความสงบในปี 2026 การเข้าถึงบริการ การเผยแพร่ ค่าธรรมเนียม และระยะเวลาดำเนินงานขึ้นอยู่กับแต่ละขั้นตอน จึงควรตรวจสอบหน่วยงานที่รับผิดชอบและขั้นตอนภาษาลาวในท้องถิ่นสำหรับเรื่องนั้น ๆ