Nhà nước tại Lào

Hiến pháp là luật cơ bản của Lào. Hiến pháp được sửa đổi năm 2025 và có hiệu lực pháp lý thông qua sắc lệnh công bố của Chủ tịch nước; mọi luật phải phù hợp với Hiến pháp. Bản tiếng Lào là văn bản có giá trị chính thức, còn bản dịch ngoại ngữ chỉ có giá trị tham khảo. Công báo là nguồn chính thức đối với văn bản pháp luật chung ở cấp quốc gia, tỉnh và thủ đô. Quy định cấp huyện và làng có thể được công bố bằng các phương thức địa phương khác mà người dân dễ tiếp cận. Dự thảo luật thường được lấy ý kiến công chúng trong 60 ngày, trừ các trường hợp ngoại lệ. Thông thường, Chủ tịch nước công bố luật trong thời hạn tối đa 30 ngày; nếu yêu cầu xem xét lại, thời hạn tiếp theo tối đa là 15 ngày. Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Quốc hội thông qua luật, phê duyệt thuế, vay công và ngân sách quốc gia, bổ nhiệm các chức vụ chủ chốt và thực hiện giám sát. Trong năm 2026, Quốc hội khóa X có 175 đại biểu, nhiệm kỳ năm năm và thường họp hai kỳ chính thức mỗi năm. Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoạt động giữa các kỳ họp. Hội đồng Nhân dân địa phương thực hiện quyền lực nhà nước tại địa phương thông qua nghị quyết, ngân sách và hoạt động giám sát. Thongloun Sisoulith là Chủ tịch nước Lào, Xaysomphone Phomvihane là Chủ tịch Quốc hội và Sonexay Siphandone là Thủ tướng. Chính phủ thực hiện hoạt động quản lý nhà nước thống nhất và toàn diện. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và Chủ tịch nước. Thủ tướng lãnh đạo Chính phủ và chính quyền địa phương. Năm 2026, cơ cấu trung ương gồm 13 bộ và hai cơ quan tương đương bộ, trong đó có Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Lào, Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Mô hình hiến pháp năm 2025 có các cấp tỉnh, huyện và cấp dưới huyện. Lào hiện có 18 tỉnh và thủ đô, cùng 148 huyện. Cải cách năm 2026 đã đưa 379 cấp dưới huyện vào hoạt động tại 110 huyện; tổng số dự kiến là 621. Ban Quản lý cấp dưới huyện và, tại nơi đã thành lập, hội đồng địa phương phụ trách dịch vụ, kế hoạch, ngân sách, tài nguyên thiên nhiên, an ninh và kiến nghị tại địa phương. Cấp dưới huyện thường được gọi là Ta Saeng. Tỉnh gọi là khoueng, huyện gọi là mueang và làng gọi là ban. Trung tâm dịch vụ công một cửa hoạt động tại một số cấp dưới huyện. Khoảng cách đi lại, nhân sự, cơ sở vật chất, ngân sách và thủ tục bằng tiếng Lào có thể khiến việc tiếp cận chậm hơn ở vùng xa. Người dân có thể kiến nghị cơ quan công quyền, khiếu nại và yêu cầu công lý. Người nước ngoài và người không quốc tịch được pháp luật bảo vệ và có quyền kiến nghị theo khuôn khổ hiến pháp. Tòa án Nhân dân là cơ quan tư pháp, gồm Tòa án Nhân dân tối cao, tòa án địa phương và tòa án quân sự, với các cấp xét xử sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm. Viện Kiểm sát Nhân dân hoạt động ở cấp tối cao, địa phương và quân sự. Phiên tòa công khai, trừ trường hợp luật quy định ngoại lệ. Người bị buộc tội có quyền được thông tin, bào chữa và có luật sư. Lào không có một biểu phí tòa án hoặc thời hạn xử lý vụ việc thống nhất trên toàn quốc. Bộ Tài chính quản lý tài chính công, Ngân hàng Nhà nước Lào là cơ quan tiền tệ, còn Bộ Kế hoạch và Đầu tư điều phối công tác kế hoạch, thống kê, viện trợ phát triển chính thức và đầu tư. Bộ Tài chính công bố dự toán ngân sách năm 2026 và báo cáo thực hiện quý I, quý II. Nợ công và nợ được bảo lãnh công năm 2024 theo số liệu chính thức là khoảng 14,07 tỷ USD, tương đương khoảng 94% GDP, trong đó khoảng 76% là nợ nước ngoài. Năm 2026, IMF đánh giá Lào đang gặp khó khăn về nợ trong và ngoài nước, đồng thời nhận định tình hình nợ không bền vững. Nghĩa vụ trả nợ, nợ của doanh nghiệp nhà nước, thu ngân sách, chi đầu tư và tính minh bạch tài chính công vì vậy ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ của Nhà nước. Chính sách tài khóa dự kiến được nới lỏng trong năm 2026. Cơ quan Thanh tra Nhà nước giám sát việc tuân thủ chính sách, pháp luật, quyền và nghĩa vụ; xử lý công tác phòng, chống tham nhũng và khiếu nại; rà soát kê khai tài sản, thu nhập; đồng thời có thể yêu cầu biện pháp khắc phục. Cơ quan Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán tài chính, tuân thủ và hoạt động thông qua các đơn vị trung ương và khu vực. Kiểm toán có thể theo kế hoạch, theo yêu cầu hoặc đột xuất; thông thường, việc kiểm toán được thông báo trước 15 ngày, trừ trường hợp kiểm toán đột xuất. Kết quả kiểm toán việc thực hiện ngân sách được báo cáo lên Quốc hội và Thủ tướng. Theo Luật Kiểm toán, việc công bố kết quả phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Hiến pháp chính thức bảo vệ quyền tự do ngôn luận, viết, hội họp, lập hội, biểu tình ôn hòa, tôn giáo và đi lại, nhưng các quyền này chịu những hạn chế theo luật. Mặt trận Lào xây dựng đất nước và các tổ chức quần chúng hỗ trợ vận động, bảo vệ quyền của thành viên và giám sát các tổ chức hội. Chính sách truyền thông giao cho báo chí nhiệm vụ của nhà nước gắn với bảo vệ và phát triển đất nước, đồng thời cấm nội dung bị coi là có hại cho lợi ích quốc gia. Vì vậy, khuôn khổ quyền chính thức cùng tồn tại với hệ thống truyền thông và các kênh hoạt động công dân do nhà nước quản lý; các đánh giá của OHCHR từng ghi nhận những hạn chế ảnh hưởng đến tự do ngôn luận, hội họp, lập hội và tính độc lập của truyền thông. Chủ tịch nước chủ trì Ủy ban Quốc phòng và An ninh Quốc gia và giữ chức Tổng tư lệnh. Quốc phòng và an ninh là chức năng của nhà nước, đồng thời bao gồm các nghĩa vụ công dân như thực hiện nghĩa vụ quân sự và giữ gìn trật tự công cộng. Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các cơ cấu an ninh địa phương chịu trách nhiệm về chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, ổn định, ứng phó khủng hoảng và ứng phó thiên tai. Năm 2026, Ủy ban Quản lý Internet Quốc gia được thành lập dưới Bộ Công an. Khả năng tiếp cận thủ tục hành chính, việc công bố thông tin, lệ phí và thời gian xử lý tùy từng thủ tục; cần hỏi cơ quan có trách nhiệm và xác nhận quy trình bằng tiếng Lào tại địa phương đối với từng vấn đề cụ thể.