Historia Litwy

Litwini należą do bałtyckiego kręgu kulturowego i językowego. Zanim powstało zjednoczone państwo litewskie, wczesne społeczności żyły wśród lasów, rzek i gospodarstw rolnych oraz wzdłuż bałtyckich szlaków handlowych. Średniowieczne Wielkie Księstwo Litewskie (Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė) stało się dużym i zróżnicowanym państwem. Mieszkały w nim społeczności o różnych językach, wyznaniach i lokalnych tradycjach. Litwa zawarła później ścisłą unię polityczną z Polską. Rzeczpospolita Obojga Narodów stworzyła wspólne państwo, w którym instytucje i tożsamość litewska trwały w zmieniających się formach. Rozbiory dokonane przez sąsiednie imperia zakończyły istnienie Rzeczypospolitej, a większość ziem litewskich znalazła się pod panowaniem Imperium Rosyjskiego. Język, katolicyzm, edukacja i kultura wiejska stały się ważnymi sposobami zachowania tożsamości. Odrodzenie narodowe wzmocniło litewskojęzyczne wydawnictwa i organizację polityczną. Po I wojnie światowej Litwa ogłosiła niepodległą republikę i zbudowała własne instytucje państwowe. II wojna światowa przyniosła okupację sowiecką i nazistowską, masową przemoc, Zagładę, deportacje, represje i zbrojny opór. Życie żydowskie, niegdyś centralne dla wielu litewskich miast i Wilna, zostało zdewastowane. Litwa przez dziesięciolecia pozostawała pod rządami sowieckimi, choć pamięć kulturowa i nadzieje na państwowość przetrwały. Ruch reformatorski Sąjūdis pomógł zmobilizować społeczeństwo, a Litwa odzyskała niepodległość, gdy system sowiecki słabł. We współczesnej Litwie państwowość, język, demokratyczny wybór i pamięć historyczna są ściśle ze sobą związane. Interpretacja historii bywa nadal wrażliwym tematem, ponieważ rodziny i społeczności różnie doświadczyły wojny, okupacji, oporu i strat.