Biznesi në Maqedoninë e Veriut

Regjistri Qendror i Republikës së Maqedonisë së Veriut (CRRNM, ЦРРСМ) regjistron shoqëritë dhe subjektet e tjera të regjistruara të biznesit. Themeluesi zakonisht kontrollon emrin dhe, kur është e mundur, e rezervon atë, zgjedh formën juridike dhe selinë e regjistruar, përcakton fushën e veprimtarisë, përgatit aktin e themelimit dhe paraqet kërkesën për regjistrim. Regjistrimi përfshin regjistrimin e tatimpaguesit dhe të EDB-së, si dhe rezervimin e një llogarie bankare. Personi fizik mund të paraqesë vetë një kërkesë elektronike për ДОО (shoqëri me përgjegjësi të kufizuar), ДООЕЛ (shoqëri me përgjegjësi të kufizuar me një ortak), Трговец Поединец (tregtar individual) ose disa forma të shoqërive të personave, nëse ka një certifikatë digjitale të vlefshme. Për format e lejuara juridike mund të përdoret një Agjent Regjistrimi. Tregtari individual nuk mund të përdorë metodën e aplikimit në letër. Dokumentet e huaja kërkojnë përkthim nga përkthyes gjyqësor dhe noterizimin e përkthimit. Sistemi elektronik i CRRNM-së pranon aplikime gjatë gjithë kohës, ndërsa përpunimi kryhet nga e hëna në të premte, nga ora 8:30 deri në 16:30. Zyra e të Ardhurave Publike (UJP) dhe Agjencia e Shërbimit të Punësimit (AVRSM) marrin të dhënat përkatëse të regjistrimit. Para fillimit të tregtimit mund të kërkohen licenca, leje, koncesione ose miratime specifike për sektorin. Zejtaria, profesionet e rregulluara dhe veprimtari të tjera të posaçme mund të kërkojnë regjistrim paraprak pranë një dhome ose ministrie përgjegjëse. Lejet lokale ose komunale varen nga veprimtaria dhe vendndodhja e biznesit. Përfaqësuesi ligjor mbetet përgjegjës për saktësinë e të dhënave mbi pronarin përfitues. Regjistrimi i pronarit përfitues pranë CRRNM-së kryhet elektronikisht për subjektet, dhe ndryshimet zakonisht duhet të raportohen brenda tetë ditëve, sipas udhëzimeve të hollësishme të regjistrit. Udhëzimi për themelimin përmend gjithashtu një afat prej 15 ditësh pas regjistrimit të subjektit, prandaj afati i zbatueshëm duhet të konfirmohet para paraqitjes së kërkesës. Sipas rregullave të përcaktuara, regjistrimi në kohë është pa pagesë; paraqitja me vonesë mund të sjellë tarifë. Për tregtarin individual, të dhënat e pronarit përfitues mbahen përmes të dhënave përkatëse të regjistrimit dhe, në përgjithësi, nuk kërkohet regjistrim më vete. Biznesi duhet t'i raportojë CRRNM-së ndryshime si emri, selia, pronari ose themeluesi i ri, kapitali, drejtuesi, fusha e veprimtarisë, kohëzgjatja, licenca ose të dhënat e kontaktit. Regjistrat kontabël dhe llogaritë vjetore ose raportet financiare dorëzohen në Regjistrin e Llogarive Vjetore. Këto detyra i kryen drejtuesi ose një kontabilist i certifikuar; për dorëzimet elektronike kërkohet nënshkrim digjital. Subjektet e mesme dhe të mëdha duhet të dorëzojnë dokumentet në mënyrë elektronike. Një biznes pa veprimtari mund të duhet gjithsesi të paraqesë njoftim për mungesë veprimtarie. Kërkesat për auditim dhe raportim varen nga madhësia e subjektit, veprimtaria dhe afati i zbatueshëm. Regjistrimi për TVSH bëhet i detyrueshëm kur qarkullimi tejkalon MKD 1,000,000 në vitin e mëparshëm, pritet ta tejkalojë këtë shumë, ose e tejkalon gjatë vitit aktual sipas rregullave të zbatueshme. Regjistrimi vullnetar për TVSH është i mundur nën pragun. Norma e përgjithshme e TVSH-së është 18 për qind, ndërsa norma preferenciale është 5 për qind. Deklaratat e TVSH-së dhe pagesa duhet të dorëzohen brenda 25 ditëve pas periudhës tatimore, edhe kur deklarata tregon veprimtari zero. Pas përfundimit të biznesit, deklarata përfundimtare e TVSH-së dorëzohet brenda 25 ditëve pas fundit të muajit përkatës. Tatimi mbi fitimin e shoqërive trajtohet gjatë procesit të mbylljes vjetore. Tatimi i thjeshtuar vjetor mbi të ardhurat totale zbatohet për bizneset që plotësojnë kushtet dhe kanë të ardhura totale nga MKD 3,000,001 deri në MKD 6,000,000, me normë 1 për qind; zgjedhja është e detyrueshme për të paktën tre vjet. Bizneset me të ardhura deri në MKD 3,000,000 mund të përjashtohen nga pagesa sipas regjimit përkatës, por detyrimet për paraqitjen e deklaratave mbeten. Bizneset bankare, financiare, të sigurimeve dhe të lojërave të fatit përjashtohen nga ky trajtim i thjeshtuar. Detyrimet për kasat fiskale, kontributet, regjistrat tatimorë dhe kontabilitetin ndryshojnë sipas veprimtarisë dhe formës juridike, ndaj duhet kontrolluar kalendari aktual i UJP-së. Ndërmarrjet mikro, të vogla dhe të mesme përbëjnë rreth 99 për qind të ndërmarrjeve, sipas Strategjisë Kombëtare për NVM-të 2025–2030. Programet e ministrive mund të mbështesin qasjen në financa, tranzicionin e gjelbër ose digjital, konkurrueshmërinë dhe eksportet. Fondi për Inovacione dhe Zhvillim Teknologjik (FITD) shpall thirrje për propozime në fusha si startup-et, komercializimi i inovacioneve dhe zhvillimi teknologjik; financimi nuk jepet automatikisht. Masat e AVRSM-së për vetëpunësim mund t'u ofrojnë aplikantëve të regjistruar si të papunë trajnim për sipërmarrësi, përgatitje të planit të biznesit dhe gjashtë muaj mentorim. Masat e listuara për vitin 2025 parashikonin mbështetje deri në MKD 430,500 për aplikantët mbi 29 vjeç dhe deri në MKD 615,000 për aplikantët 29 vjeç e poshtë, në varësi të thirrjes përkatëse. Këto programe nuk krijojnë të drejtë të përhershme. Thirrjet publike kanë rregullat e tyre të pranueshmërisë dhe afatet; për shembull, një thirrje e ministrisë për vitin 2026 për ndërmarrjet mikro, të vogla dhe të mesme dhe zejtarët që plotësonin kushtin e kapitalit shumicë vendas kishte afat më 30 qershor 2026. Investitorët e huaj mund të regjistrojnë një subjekt dhe të pasqyrojnë investimet e pranueshme në Regjistrin e Investimeve Direkte. Ngjarjet përkatëse përfshijnë blerjen e pronësisë nga një jorezident, themelimin, rritjen e kapitalit, blerjen e më shumë se 10 për qind të aksioneve ose të të drejtave të votës, si dhe një kredi që plotëson kushtin e afatit prej të paktën pesë vjetësh. Investimet e reja, ndryshimet dhe fshirjet kërkojnë raportime të veçanta. Transferimi i aksioneve mund të kërkojë procedurë oferte dhe pranimi ose mospranimi. Transferimi i një biznesi të tregtarit individual mund të kërkojë marrëveshje transferimi të noterizuar, publikimin e qëllimit të transferimit në një gazetë të përditshme brenda 30 ditëve para paraqitjes së kërkesës, si dhe pëlqimin e kreditorëve ose konfirmimin se nuk janë paraqitur kundërshtime. Nuk ka një tarifë totale të vetme për themelimin ose drejtimin e çdo biznesi. Tarifa e shërbimit të CRRNM-së ndjek tariforen e miratuar nga qeveria, ndërsa certifikata digjitale, Agjenti i Regjistrimit, noteri, përkthimi, kontabilisti, auditimi dhe lejet sektoriale mund të sjellin kosto më vete. Mbyllja e biznesit mund të përfshijë likuidim vullnetar me disa faza, likuidim të shkurtuar ose fshirje të drejtpërdrejtë, kur forma juridike e lejon. Dokumentet e zakonshme përfshijnë vendimin për ndërprerje, shkarkimin e përfaqësuesit, emërimin e likuiduesit, një vërtetim të fundit nga UJP-ja për tatimet dhe kontributet, konfirmim të fundit bankar për aftësinë paguese ose gjendjen e llogarisë, llogarinë vjetore për vitin e fshirjes dhe deklaratën e likuiduesit për kërkesat dhe kreditorët. Bashkimi, vendimi gjyqësor për falimentim ose përfundimi i afatit të caktuar mund të ofrojnë një mënyrë tjetër. Detyrimet e papaguara ose kreditorët kërkojnë procedura likuidimi ose falimentimi, në vend të çregjistrimit të thjeshtë; detyrimet sektoriale ose komunale për mbylljen duhen kontrolluar veçmas.