Αστικό δίκαιο στη Βόρεια Μακεδονία

Η Βόρεια Μακεδονία ακολουθεί ηπειρωτικό ευρωπαϊκό σύστημα αστικού δικαίου, βασισμένο στο Σύνταγμα και σε λεπτομερή νομοθεσία. Τα φυσικά πρόσωπα έχουν δικαιοπρακτική ικανότητα από τη γέννηση, ενηλικιώνονται στα 18 και αποκτούν ή ασκούν δικαιοπρακτική ικανότητα υπό τους όρους που ορίζει ο νόμος. Τα νομικά πρόσωπα αποκτούν νομική υπόσταση βάσει των εφαρμοστέων κανόνων και, όπου απαιτείται, εγγραφής στο Κεντρικό Μητρώο, το οποίο περιλαμβάνει το Εμπορικό Μητρώο και το Μητρώο Άλλων Νομικών Προσώπων. Τα αρχεία αστικής κατάστασης τηρούνται από τις αρμόδιες αρχές. Ο Νόμος περί Ενοχών παρέχει το γενικό πλαίσιο για συμβάσεις, εκπλήρωση, καθυστερημένες πληρωμές, τόκους, ασφάλεια, παραγραφή και αστική ευθύνη. Σύμβαση καταρτίζεται γενικά με συμφωνία, παρότι ορισμένες συναλλαγές απαιτούν τύπο που ορίζει ο νόμος. Παράβαση μπορεί να οδηγήσει σε αξίωση εκπλήρωσης, αποζημίωσης, λύσης ή άλλης έννομης συνέπειας, ανάλογα με τη σύμβαση και τις περιστάσεις. Τα δικαιώματα ιδιοκτησίας διέπονται από τον Νόμο περί Ιδιοκτησίας και Άλλων Εμπράγματων Δικαιωμάτων. Καλύπτει κυριότητα, κατοχή, συνιδιοκτησία, δουλείες, ενεχυριάσεις και υποθήκες. Οι συναλλαγές ακινήτων απαιτούν γενικά συμβολαιογραφική επικύρωση και εγγραφή στο κτηματολόγιο. Η Υπηρεσία Κτηματολογίου Ακινήτων, γνωστή ως AREC, παρέχει τις υπηρεσίες κτηματολογίου και e-Kat. Ο αγοραστής πρέπει να ελέγχει τίτλο, στοιχεία τεμαχίου, καταχωρισμένα βάρη και τρέχουσα κατάσταση μητρώου. Η ξένη ιδιοκτησία μπορεί να υπόκειται σε απαιτήσεις αμοιβαιότητας ή ειδικούς περιορισμούς. Ο Οικογενειακός Νόμος ρυθμίζει γάμο, διαζύγιο, γονικά δικαιώματα και υποχρεώσεις, διατροφή, υιοθεσία και επιτροπεία. Τα Πρωτοδικεία και το Centar za socijalna rabota χειρίζονται σχετικά οικογενειακά ζητήματα και ζητήματα παιδιών εντός των νόμιμων αρμοδιοτήτων τους. Η κληρονομιά διέπεται από τον Νόμο περί Κληρονομίας, ο οποίος καλύπτει εξ αδιαθέτου διαδοχή, διαθήκες, νόμιμη μοίρα, αποδοχή ή αποποίηση κληρονομιάς και ευθύνη για χρέη κληρονομιάς. Πρωτοδικείο έχει τοπική αρμοδιότητα σε κληρονομικές υποθέσεις, ενώ συμβολαιογράφος μπορεί να ενεργεί ως επίτροπος δικαστηρίου σε μεταβιβασμένες διαδικασίες κληρονομιάς. Αστική ευθύνη μπορεί να προκύψει από σύμβαση ή από συμπεριφορά εκτός σύμβασης. Ανάλογα με τη νομική βάση, ο ενάγων μπορεί να χρειαστεί να αποδείξει αιτιώδη σύνδεσμο και υπαιτιότητα, ενώ ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζουν αντικειμενική ευθύνη. Η αποκαταστάσιμη ζημία μπορεί να περιλαμβάνει απώλεια περιουσίας, οικονομική ζημία και μη υλική βλάβη. Τροχαία περιστατικά, προϊόντα, ασφάλιση και εργατικά ατυχήματα μπορεί επίσης να υπάγονται σε ειδική νομοθεσία· ζητήματα εργατικού και ποινικού δικαίου ανήκουν στους αντίστοιχους τομείς. Ο Νόμος Πολιτικής Δικονομίας διέπει αγωγές, επίδοση εγγράφων, αποδείξεις, ακροαματικές διαδικασίες, αποφάσεις και εφέσεις. Πρωτοδικείο εκδικάζει γενικά αστικές υποθέσεις σε πρώτο βαθμό. Εφετεία εξετάζουν εφέσεις και το Ανώτατο Δικαστήριο είναι ο ανώτατος δικαστικός βαθμός για τα ένδικα μέσα που προβλέπει ο νόμος. Η διαμεσολάβηση επιτρέπεται από τον νόμο μέσω αδειοδοτημένων διαμεσολαβητών, τα μητρώα των οποίων συνδέονται με το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Φυσικά πρόσωπα με κατοικία ή μόνιμη κατοικία στη Βόρεια Μακεδονία μπορεί να δικαιούνται πρωτοβάθμια δωρεάν νομική βοήθεια. Δευτεροβάθμια νομική βοήθεια μπορεί να διατίθεται σε άτομο χωρίς επαρκή μέσα που υποβάλλει αιτιολογημένη αίτηση· μπορεί να περιλαμβάνει εκπροσώπηση από δικηγόρο σε αστικές δίκες και ορισμένες συμβολαιογραφικές κληρονομικές διαδικασίες. Αιτήσεις και πληροφορίες παρέχονται μέσω περιφερειακών τμημάτων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, εξουσιοδοτημένων ενώσεων και νομικών κλινικών. Η εκτέλεση ξεκινά βάσει εκτελεστού τίτλου δικαστηρίου, συμβολαιογράφου ή αρμόδιας αρχής. Ένας izvrшител, ή δικαστικός επιμελητής, μπορεί να διενεργήσει κατάσχεση, πώληση, διανομή πληρωμών και άλλα μέτρα εκτέλεσης βάσει του Νόμου περί Εκτέλεσης. Η υπόθεση μπορεί να περιλαμβάνει τέλη, κατάταξη πιστωτών, προστασία ακατάσχετης περιουσίας και διαδικαστικές προθεσμίες. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και το Επιμελητήριο Δικαστικών Επιμελητών έχουν σχετικές εποπτικές και επαγγελματικές αρμοδιότητες. Κόστη δικαστηρίου, συμβολαιογράφου, κτηματολογίου, δικηγόρου, διαμεσολάβησης και εκτέλεσης διαφέρουν ανάλογα με αξία, έγγραφα, διαδικασία, δικαιοδοσία και περιστάσεις, επομένως για τη συγκεκριμένη υπόθεση πρέπει να ελέγχονται τα τρέχοντα επίσημα τιμολόγια και οι προθεσμίες.