Комуникација во Северна Македонија

Секојдневната комуникација главно е неформална и зависи од ситуацијата, општината и употребениот јазик. Разговор лице в лице, мобилни повици, СМС, пораки и е-пошта се вообичаени канали. Не постои единствен национален бонтон или постапка за недоразбирања во секојдневната комуникација, па писмена потврда со точно барање, датум и канал може да помогне кога се важни договор или упатство. Македонскиот јазик на кирилица е официјален низ цела Северна Македонија. Јазик што го зборуваат најмалку 20% од населението во општина може да има дополнителен официјален статус таму; под тој праг, локалните власти може да одлучат за неговата употреба. Според Законот за употреба на јазиците од 2019 година, централна државна канцеларија што ќе прими комуникација на кој било официјален јазик дава одговор и на македонски. Регионална канцеларија што опслужува општина што го исполнува прагот од 20% одговара на тој јазик и на македонски. Кога важат правилата, личните официјални документи може да се издадат и на друг официјален јазик. Инспекторатот за употреба на јазиците ја надгледува примената. Агенцијата за електронски комуникации, позната како АЕК, ги регулира јавните електронски комуникации, вклучувајќи мобилни, фиксни и интернет услуги, нумерација, интерконекција, универзална услуга и квалитет на услугите. Цените зависат од операторот, пакетот и услугата, па не може да се претпостави единствена национална цена. Корисникот обично најпрво поднесува писмена поплака до операторот. Ако нема одговор или решението е несоодветно, корисникот може да побара постапување по спорот од АЕК преку електронскиот образец или контакт-центарот на 190. Договорот, Законот за електронски комуникации и правилата на операторот ги определуваат конкретните права и обврски на корисникот. Центарот за управување со кризи, ЦУК, го обезбедува националниот број за итни случаи 112. Повиците се бесплатни кај сите оператори и достапни 24 часа дневно за пожари, поплави, свлечишта, природни катастрофи и други кризи. Кажете ја точната локација и накратко опишете го настанот. Бројот 192 за полиција е локално документиран, а 112 е националниот број за итни случаи со приоритет за комуникација при кризи. А.Д. Пошта на Северна Македонија обезбедува универзални поштенски услуги за писма, печатени материјали, предмети за слепи лица, мали пакети до 2 kg и поштенски пратки до 31,5 kg. Достапни услуги се обични, препорачани и вредносни пратки, парични упатници и ЕМС. И други лиценцирани оператори може да пренесуваат поштенски пратки. Цената зависи од дестинацијата, тежината, услугата, декларираната вредност и итноста. Наведете целосна адреса и зачувајте ја сметката или доказот за испраќање. Примачот може да одбие пратка. Наркотици, експлозиви, запаливи или радиоактивни материи и друга опасна стока се забранети, освен кога важи законски исклучок. Недоволната поштарина може да му се наплати на примачот или на испраќачот ако пратката се врати. Поштенската поплака најпрво се поднесува писмено во соодветната поштенска единица. Испраќачот генерално има три месеци за домашна поплака и шест месеци за меѓународна. Видлива штета треба веднаш да се пријави; скриена штета треба да се пријави во рок од 24 часа. Рокот за решавање од операторот е до 30 дена за домашни случаи и два месеца за меѓународни. Порака само на веб-страница не создава законско барање за надомест. Ако операторот не го реши случајот, не одговори или ја блокира поплаката, писмена или електронска административна поплака може да се поднесе до Агенцијата за пошти, која дава и насоки за корисниците. Министерството за дигитална трансформација управува со uslugi.gov.mk. Јавниот дел обезбедува информации за услугите, надлежните органи, обрасците, условите, доказите, роковите, плаќањата и правните лекови без најава. Приватниот дел може да поддржува електронски барања, прикачување докази, плаќање такси или административни давачки, информации за статус и одговори. Единственото најавување преку eid.mk моментално се однесува на физички лица и користи документ за идентификација, адреса на е-пошта и проверка според Централниот регистар на население. Надлежниот давател и понатаму е одговорен за содржината и доставувањето на услугата, а некои услуги бараат такса или административна давачка. Достапноста на порталот и понудените услуги може да се разликуваат според органот. Системот за електронско управување со документи и предмети, или еДМС, управува со електронски документи, предмети и архиви. Платформата за интероперабилност, позната како МИМ, овозможува стандардизирана безбедна размена меѓу органите и компаниите. Квалификуваниот електронски потпис има правна важност според применливиот закон. Физички шалтер, поштенско поднесување или е-пошта ги заменуваат електронските услуги само кога надлежниот орган изречно го нуди тој канал. Комуникацијата со јавните услуги може да се одвива преку надлежниот орган, uslugi.gov.mk, официјална е-пошта, пошта или шалтер. Барање според Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер се поднесува писмено или електронски до имателот на информацијата. Подносителот може да го наведе посакуваниот начин за понатамошен контакт. Нецелосно или нејасно барање може да се дополни во рок од три работни дена. Рокот за одговор е 20 работни дена, со продолжување до 30 работни дена кога има голем обем информации и известување за продолжувањето во рок од седум работни дена. Пристапот е бесплатен, иако може да има трошоци за умножување материјали. Жалба до Агенцијата за заштита на правото на слободен пристап до информации од јавен карактер може да се поднесе во рок од 15 работни дена по истекот на рокот или по одлуката. Народниот правобранител обично очекува прво да се обратите до надлежниот орган. Поднесок може да се поднесе лично, по пошта, со усна изјава внесена во записник, по факс или по е-пошта. Треба да содржи потпис и податоци за контакт, факти и докази, засегнатиот орган или акт и информации за претходните правни лекови. Постапката е бесплатна. Народниот правобранител може да даде препораки и да поддржи повторување на постапката, со можност за понатамошно упатување во дисциплински или кривични случаи. Законот за употреба на знаковниот јазик од 2009 година, изменет во 2025 година, го признава македонскиот знаковен јазик како формална алтернатива за комуникација и предвидува рамка за толкувач и надомест. Практичниот пристап зависи од органот и случајот. Пристапни дигитални формати, титлови, релејни услуги и толкувачи не се подеднакво достапни кај сите органи. АЕК објавува лице за контакт за лица со попреченост, а Народниот правобранител бележи нерамномерна пристапност, вклучително и во високото образование. Надлежниот канал за поплака зависи од проблемот во комуникацијата. Телекомуникациска поплака прво оди до операторот, а потоа, кога е потребно, до АЕК. Поштенска поплака започнува кај поштенскиот оператор и може да продолжи до Агенцијата за пошти. Доцнење или незаконито постапување на орган може да се пријави кај надлежниот орган, а потоа кај Народниот правобранител. Одбивање или доцнење со информации од јавен карактер се решава од имателот на информацијата, а потоа преку Агенцијата за слободен пристап. Јазичната или пристапносната пречка треба да се наведе во барањето, да се поткрепи со зачуван доказ и да се упати до одговорниот орган или Народниот правобранител кога не е решена.