Εκλογές στη Βόρεια Μακεδονία

Η Κρατική Εκλογική Επιτροπή (SEC) εποπτεύει τις εκλογές στη Βόρεια Μακεδονία, τηρεί τον Εκλογικό Κατάλογο, εξετάζει καταλόγους υποψηφίων, δημοσιεύει αποτελέσματα και αποφασίζει για πολλά εκλογικά παράπονα. Οι Δημοτικές Εκλογικές Επιτροπές και η Εκλογική Επιτροπή της Πόλης των Σκοπίων οργανώνουν τις εκλογές τοπικά, ενώ οι Εκλογικές Εφορευτικές Επιτροπές διεξάγουν την ψηφοφορία και καταμέτρηση στα εκλογικά τμήματα. Το Διοικητικό Δικαστήριο εξετάζει προσφυγές κατά σχετικών αποφάσεων SEC. Διαπιστευμένοι πολίτες, διεθνείς παρατηρητές και κομματικοί παρατηρητές μπορούν να παρακολουθούν τη διαδικασία. Ο Πρόεδρος εκλέγεται άμεσα για πενταετή θητεία και μπορεί να υπηρετήσει έως δύο θητείες. Υποψήφιος χρειάζεται πάνω από τους μισούς εγγεγραμμένους ψηφοφόρους στον πρώτο γύρο. Αν κανένας δεν φτάσει αυτό το ποσοστό, οι δύο επικρατέστεροι υποψήφιοι διαγωνίζονται συνήθως σε δεύτερο γύρο μετά από 14 ημέρες. Ο δεύτερος γύρος είναι άκυρος αν η συμμετοχή είναι κάτω από 40%, οπότε απαιτούνται επαναληπτικές εκλογές. Η μονοθάλαμη Συνέλευση έχει 120 έδρες, που εκλέγονται για τέσσερα χρόνια. Οι ψηφοφόροι επιλέγουν κλειστό κομματικό ή συμμαχικό κατάλογο σε μία από έξι εγχώριες εκλογικές περιφέρειες. Ο νόμος επιτρέπει επίσης έως τρεις έδρες για ψηφοφόρους του εξωτερικού, αλλά αυτό το όριο ιστορικά δεν έχει επιτευχθεί. Κόμματα, συμμαχίες και ομάδες ψηφοφόρων μπορούν να υποβάλουν κοινοβουλευτικούς υποψηφίους. Ένας κοινοβουλευτικός κατάλογος απαιτεί γενικά υποστήριξη τουλάχιστον 1.000 ψηφοφόρων στην αντίστοιχη εκλογική περιφέρεια. Οι τοπικές εκλογές καλύπτουν 80 δήμους και την Πόλη των Σκοπίων. Οι δήμαρχοι εκλέγονται με πλειοψηφικό σύστημα. Στον πρώτο γύρο, υποψήφιος χρειάζεται πάνω από τους μισούς ψήφους και συμμετοχή τουλάχιστον ενός τρίτου των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων. Αν χρειαστεί, ο δεύτερος γύρος διεξάγεται μετά από 14 ημέρες και κερδίζει ο υποψήφιος με τις περισσότερες ψήφους χωρίς όριο συμμετοχής. Τα δημοτικά συμβούλια εκλέγονται με αναλογικούς καταλόγους. Οι τοπικοί υποψήφιοι πρέπει γενικά να έχουν μόνιμη κατοικία στον σχετικό δήμο. Για τις τοπικές εκλογές του 2025, οι κανόνες SEC απαιτούσαν τουλάχιστον δύο υποστηρικτικές υπογραφές και έγγραφα ταυτοποίησης μετά την κατάργηση του προηγούμενου κανόνα υπογραφών 1% από απόφαση Συνταγματικού Δικαστηρίου. Οι κατάλογοι υποψηφίων πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον 40% του λιγότερο εκπροσωπούμενου φύλου, με τουλάχιστον ένα άτομο αυτού του φύλου ανά τρεις διαδοχικές θέσεις. Ο ψηφοφόρος πρέπει να είναι πολίτης ηλικίας τουλάχιστον 18 ετών και συνήθως να έχει μόνιμη κατοικία στη σχετική εκλογική περιφέρεια, δήμο ή Πόλη των Σκοπίων. Τελική δικαστική απόφαση για νομική ανικανότητα ή ορισμένες ποινικές καταδίκες μπορεί να αποκλείσει πρόσωπο από τον κατάλογο. Η SEC καταρτίζει τον κατάλογο βάσει πληροφοριών του Υπουργείου Εσωτερικών, ληξιαρχείων και δικαστηρίων. Η δημόσια επιθεώρηση αρχίζει συνήθως 15 ημέρες μετά την προκήρυξη εκλογών και οι ψηφοφόροι μπορούν να ελέγχουν τα στοιχεία τους διαδικτυακά ή μέσω καθορισμένων γραφείων. Πολίτες που ψηφίζουν από το εξωτερικό σε εθνικές εκλογές πρέπει να εγγραφούν ενεργά. Η ψήφος είναι προσωπική, ελεύθερη και μυστική. Το ορισμένο εκλογικό τμήμα δέχεται έγκυρη βιομετρική ταυτότητα ή διαβατήριο. Ο ψηφοφόρος σημειώνει το ψηφοδέλτιο κυκλώνοντας τον αριθμό, το όνομα ή το λογότυπο υποψηφίου ή καταλόγου, σύμφωνα με την οδηγία SEC για μπλε μελάνι. Δεν επιτρέπεται οικογενειακή, ομαδική ή διά πληρεξουσίου ψηφοφορία, ούτε φωτογράφιση του ψηφοδελτίου ή μεταφορά όπλων στη διαδικασία ψηφοφορίας. Υπάρχουν διαδικασίες βοήθειας για τυφλούς ή άτομα με προβλήματα όρασης, άτομα με αναπηρία ή ασθένεια, ψηφοφόρους κατ’ οίκον, άτομα σε κατ’ οίκον περιορισμό, κρατούμενους και φυλακισμένους, ενοίκους δομών φροντίδας και ψηφοφόρους σε διπλωματικά ή προξενικά γραφεία. Η επίσημη προεκλογική περίοδος διαρκεί 20 ημέρες πριν από την ημέρα των εκλογών και λήγει 24 ώρες πριν από την ψηφοφορία. Οι εκστρατείες μπορούν να λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση και ρυθμιζόμενες δωρεές, ενώ απαγορεύονται δωρητές από το εξωτερικό, το κράτος, θρησκευτικούς και φιλανθρωπικούς φορείς και μέσα ενημέρωσης. Τα κόμματα και οι υποψήφιοι πρέπει να υποβάλλουν οικονομικές εκθέσεις που υπόκεινται σε έλεγχο. Δεν επιτρέπεται η χρήση κρατικών γραφείων, εξοπλισμού ή οχημάτων για εκστρατεία. Η πληρωμένη διαφήμιση στα μέσα ενημέρωσης ρυθμίζεται και αποζημιώνεται βάσει κρατικών κανόνων, παρότι η φόρμουλα κατανομής μπορεί να μειονεκτεί τους μικρότερους συνδυασμούς. Μετά το κλείσιμο της κάλπης, κάθε Εκλογική Εφορευτική Επιτροπή καταμετρά τα ψηφοδέλτια και αποστέλλει το πρωτόκολλό της στην αρμόδια Δημοτική Εκλογική Επιτροπή ή στην Εκλογική Επιτροπή της Πόλης των Σκοπίων. Στη συνέχεια, η SEC συγκεντρώνει και δημοσιεύει προκαταρκτικά αποτελέσματα, περιλαμβανομένων, όπου διατίθενται, αποτελεσμάτων ανά εκλογικό τμήμα. Εκπρόσωποι υποψηφίων και παρατηρητές μπορούν να λάβουν πρωτόκολλα. Η SEC δημοσιεύει τα τελικά αποτελέσματα μετά την ολοκλήρωση των ένδικων διαδικασιών, συνήθως το αργότερο 24 ώρες μετά την οριστικοποίησή τους. Παράπονα για την ημέρα των εκλογών και προκαταρκτικά αποτελέσματα έχουν γενικά προθεσμία 48 ωρών· η SEC αποφασίζει εντός 72 ωρών και προσφυγή στο Διοικητικό Δικαστήριο πρέπει συνήθως να υποβληθεί εντός 24 ωρών. Η SEC μπορεί να επιθεωρήσει κάλπες ή να διατάξει επανακαταμέτρηση. Μετά τις εκλογές της Συνέλευσης, η Συνέλευση πρέπει να συγκροτηθεί εντός 20 ημερών. Ο Πρόεδρος δίνει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης εντός 10 ημερών στο κόμμα ή τα κόμματα που διαθέτουν πλειοψηφία στη Συνέλευση. Ο εντολοδόχος έχει 20 ημέρες να υποβάλει κυβερνητικό πρόγραμμα και υπουργικό συμβούλιο και η Συνέλευση εκλέγει την κυβέρνηση με πλειοψηφία όλων των μελών. Πρόσφατη παρακολούθηση εκλογών έχει εντοπίσει νομικά κενά, άνιση χρηματοδότηση εκστρατειών, κατάχρηση δημόσιων πόρων, καταγγελίες πίεσης ψηφοφόρων ή εξαγοράς ψήφων, παρακολούθηση ψηφοφόρων, προβλήματα προσβασιμότητας και περιστασιακές αστοχίες βιομετρικής τεχνολογίας ως πρακτικούς κινδύνους.