Ushqimi në Maqedoninë e Veriut

Maqedonia e Veriut ka kulturë ushqimore të drejtpërdrejtë e të konsoliduar, me furnizim si nga familjet ashtu edhe nga bizneset. Bujqësia përfshin rreth 1,250,821 hektarë tokë, përfshirë 416,300 hektarë tokë të punueshme dhe kopshte, 16,423 hektarë pemishte dhe 22,353 hektarë vreshta në vitin 2023. Produktet e rëndësishme përfshijnë grurin, elbin, domatet, mollët, rrushin, patatet, specat, lakrën, qepët dhe fasulet. Blegtoria përfshin gjedhë, dele, derra dhe shpendë; prodhimi i mishit të deles dhe shpendëve u rrit në vitin 2023, ndërsa prodhimi i mishit të derrit dhe gjedhit ra krahasuar me vitin paraprak. Metodat e zakonshme të gatimit përfshijnë pjekjen, zierjen, skuqjen në zgarë, turshinë, tharjen dhe fermentimin. Ushqimet tipike përfshijnë tavçe-gravçe, gjellë me fasule të pjekura; turlitavë, tavë me perime të përziera; pastrmajlija, bukë e sheshtë e mbushur me mish; sarma me gjethe rrushi; zelnik dhe pite të tjera; ribna çorba; troftë dhe ngjalë të Ohrit; gjomlezë të gatuar nën vrshnik, enë e mbuluar për pjekje; bakllava; dhe mađun, shurup frutash të koncentruar. Kiselo млеко, kajmak dhe сирење përdoren si produkte qumështi, shoqëruese ose përbërës. Meze do të thotë përzgjedhje gatimesh të vogla të përbashkëta, që shërbehen me pije ose si pjesë e vaktit. Ushqimi rajonal pasqyron bujqësinë dhe gjeografinë vendore. Shkupi lidhet me ushqime si skopski simit, skopski kukuruk, turlitavë dhe jabuchar. Verilindja dhe Kumanova njihen për kumanovski mezak dhe k’чан sol. Zona e Ohrit dhe Strugës përdor peshk liqeni dhe lidhet me Ohridsko makalo dhe strushki gjomleze. Pollogu përfshin tetovsko gravçe, gjellë Shar, djathë të Galiçnikut dhe produkte delesh nga Mavrova. Koçani, Shtipi dhe Berova lidhen me oriz, shtipska pastrmalija, djathë të verdhë dhe gatime rajonale të pjekura. Pellagonia përfshin mollë, produkte qumështi, mish dhe gjellë me perime, si dhe prilepski shirden. Zona e Vardarit njihet për ushqimet në zgarë, sarma me gjethe rrushi, qengjin, verën dhe mađun, ndërsa Strumica dhe Radovishi lidhen me speca, radovishka tatlija, bukë furre me qymyr dhe mastika. Ushqimi gjendet në tregje, dyqane, furra, zgare, restorante, kantina familjare dhe ofrues ruralë të turizmit gastronomik. Çmimet e restoranteve dhe hoteleve nuk caktohen nga një tarifë kombëtare ushqimore; ato varen nga vendndodhja, sezoni, menuja, institucioni dhe shërbimi. Ushqimi dhe pijet joalkoolike përbënin 50.1% të shpenzimeve familjare në vitin 2023. Çmimet e tyre të konsumit u rritën me 11.7% në 2023 dhe 2.9% në 2024 krahasuar me vitin pararendës, ndërsa çmimet e restoranteve dhe hoteleve u rritën me 9.9% në 2024. Në janar 2025, çmimet e shërbimeve të restoranteve ishin 5.8% më të larta nga viti në vit, ndërsa ushqimi në gastronomi u rrit me 0.3% krahasuar me muajin paraardhës. Çmimet aktuale individuale duhen kontrolluar në të dhënat MakStat të Entit Shtetëror të Statistikës dhe te ofruesi konkret. Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, e njohur si FVA ose Агенција за храна и ветеринарство, është autoriteti qendror për sigurinë e ushqimit dhe ushqimit për kafshë, kontrollet e importit, mbetjet, punën laboratorike dhe shëndetin publik veterinar. Bizneset ushqimore mund ta nxjerrin ushqimin në treg vetëm kur ai vjen nga objekte të regjistruara ose miratuara që respektojnë kushtet higjienike. Bizneset që trajtojnë ushqim me origjinë shtazore zakonisht dorëzojnë kërkesë, i nënshtrohen inspektimit në vend dhe marrin miratim para fillimit të veprimtarisë. Kanë gjithashtu detyrime për higjienën, trajtimin e sigurt, gjurmueshmërinë dhe informacionin e saktë për ushqimin. Përgatitja e zakonshme e ushqimit në shtëpi nuk kërkon miratim nga FVA. Konsumatorët mund t'ia drejtojnë FVA-së ankesat për sigurinë ushqimore dhe shqetësimet për kontrollet. Udhëzimet kombëtare ushqimore për popullsinë e shëndetshme mbi moshën dy vjeç rekomandojnë më shumë se 400 gramë fruta dhe perime në ditë, ushqime me drithëra të plota, produkte qumështi me më pak yndyrë e kripë, mish pa dhjamë, peshk, shpendë dhe fasule, pirje të rregullt të ujit, si dhe më pak sheqer, kripë, yndyrna të ngopura e trans, pije të ëmbëlsuara dhe ushqime shumë të përpunuara. Ruajtja dhe përgatitja e sigurt mbeten të nevojshme pavarësisht nëse ushqimi bëhet në shtëpi apo blihet. Prodhimi organik përfshinte 888 prodhues dhe 4,215 hektarë sipërfaqe të mbjellë në vitin 2023, përfshirë 1,475 hektarë në kalim drejt prodhimit organik; drithërat zinin 2,158 hektarë, ose 51% të sipërfaqes organike të mbjellë. Është krijuar grup pune ndërministror për dhurimin e ushqimit, por gjendja aktuale e zbatimit kombëtar nuk është dokumentuar plotësisht. Hulumtimet për humbjen e ushqimit kanë shqyrtuar mollët, kumbullat, pjeshkët, domatet, lakrën dhe specat, ndërsa strategjia e konsolidimit të tokës 2025–2035 trajton parcelat e copëzuara, qëndrueshmërinë klimatike, biodiversitetin dhe zhvillimin rural të qëndrueshëm.