Ιστορία στη Βόρεια Μακεδονία

Τα στοιχεία για τις πρώιμες περιόδους περιλαμβάνουν οικισμούς της Νεολιθικής, της Εποχής του Χαλκού και της Εποχής του Σιδήρου, πασσαλόπηκτους οικισμούς στη λίμνη Οχρίδα και τον αρχαιολογικό χώρο Κόκινο. Η αρχαιότητα περιλάμβανε παιονικές και αρχαίες μακεδονικές πολιτικές κοινότητες, την επέκταση του Φιλίππου Β΄ και του Αλεξάνδρου τον 4ο αιώνα π.Χ., ελληνιστικούς μετασχηματισμούς και τη ρωμαϊκή κατάκτηση το 148 π.Χ. Η Ρώμη ενσωμάτωσε την περιοχή στην επαρχία της Μακεδονίας, ενώ στην ύστερη αρχαιότητα ακολούθησε βυζαντινή κυριαρχία μετά το 395 μ.Χ. Η επικράτεια της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας δεν αντιστοιχεί στην πλήρη έκταση κανενός αρχαίου μακεδονικού βασιλείου. Η εγκατάσταση σλαβικών πληθυσμών επεκτάθηκε κατά τον 6ο και 7ο αιώνα. Ο εκχριστιανισμός τον 9ο αιώνα αποτέλεσε το πλαίσιο για τις αποστολές που συνδέονται με τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο και για το έργο του Κλήμη και του Ναούμ. Η Λογοτεχνική Σχολή της Οχρίδας έγινε σημαντικό κέντρο σλαβικού γραμματισμού. Το κράτος που συνδέεται με τον Σαμουήλ υπήρξε περίπου τον 10ο και τις αρχές του 11ου αιώνα και ακολούθησαν μεταβαλλόμενες βυζαντινές, βουλγαρικές και σερβικές κυριαρχίες. Η οθωμανική ενσωμάτωση άρχισε τον 14ο αιώνα και συνεχίστηκε έως το 1912. Οθωμανικά αρχεία, όπως φορολογικά κατάστιχα, δικαστικά έγγραφα, αυτοκρατορικά διατάγματα και έγγραφα βακουφιών, αποκαλύπτουν διοικητικές, αστικές, αγροτικές, θρησκευτικές και δημογραφικές αλλαγές. Οι οθωμανικές κατηγορίες των μιλλέτ δεν πρέπει να θεωρούνται ισοδύναμες με τις σύγχρονες εθνικές ταυτότητες. Κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, σχολεία, τυπογραφία, εκκλησιαστική δικαιοδοσία και ανταγωνιστικά ελληνικά, βουλγαρικά, σερβικά και μακεδονικά πολιτικά σχέδια διαμόρφωσαν τη δημόσια ζωή. Η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση, γνωστή συνήθως ως IMRO ή VMRO, ιδρύθηκε το 1893. Ακολούθησαν η εξέγερση του Ίλιντεν και η Δημοκρατία του Κρουσέβου το 1903. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι του 1912–1913 και η διευθέτηση του Βουκουρεστίου διαίρεσαν την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας· η περιοχή του Βαρδάρη έγινε μέρος της Σερβίας και αργότερα του γιουγκοσλαβικού κράτους. Η συγκέντρωση της εξουσίας στον Μεσοπόλεμο, η μετανάστευση και οι διαμάχες για τη γλώσσα και την εκπαίδευση επηρέασαν τον πληθυσμό. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έφτασε επίσης στην περιοχή μέσω του Μετώπου της Θεσσαλονίκης. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η κατοχή και η διοικητική διαίρεση, η αντίσταση και η συνεργασία με τις κατοχικές δυνάμεις αναδιαμόρφωσαν την καθημερινή ζωή. Η καταστροφή των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί μέρος αυτής της ιστορίας και απαιτεί ξεχωριστή εξέταση των τοπικών παραγόντων, των κατοχικών αρχών και των σωζόμενων αρχείων. Η πρώτη συνέλευση του ASNOM στις 2 Αυγούστου 1944 καθιέρωσε το θεσμικό πλαίσιο της μεταπολεμικής μακεδονικής δημοκρατίας. Στη Γιουγκοσλαβία, η Λαϊκή Δημοκρατία και αργότερα η Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας γνώρισαν τυποποίηση της μακεδονικής γλώσσας το 1945, εκβιομηχάνιση, σοσιαλιστικό εκσυγχρονισμό και μονοκομματική διακυβέρνηση. Η Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία ανακήρυξε αυτοκεφαλία το 1967, εξέλιξη με συνεχιζόμενη θρησκευτική και ιστορική σημασία. Η δημοκρατία διεξήγαγε δημοψήφισμα ανεξαρτησίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1991 και υιοθέτησε το σύνταγμά της στις 17 Νοεμβρίου 1991. Εντάχθηκε στα Ηνωμένα Έθνη στις 8 Απριλίου 1993 με προσωρινή αναφορά. Η ένοπλη σύγκρουση του 2001 οδήγησε στη Συμφωνία-Πλαίσιο της Οχρίδας, η οποία αφορούσε ρυθμίσεις κατάπαυσης του πυρός, αποκέντρωση, χρήση γλωσσών και οργάνωση πολυεθνοτικής δημόσιας διοίκησης. Η Συμφωνία των Πρεσπών υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου 2018 και τέθηκε σε ισχύ στις 12 Φεβρουαρίου 2019· η επίσημη ονομασία του κράτους έγινε Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας για κάθε χρήση, ενώ οι ονομασίες της μακεδονικής γλώσσας και της εθνικότητας παρέμειναν. Η Βόρεια Μακεδονία εντάχθηκε στο NATO στις 27 Μαρτίου 2020. Η Οχρίδα συνδέει πολλές περιόδους μέσω της Λύχνιδου, των παλαιοχριστιανικών βασιλικών, της βυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής, του οθωμανικού αστικού στρώματος και της σύγχρονης μνήμης. Η UNESCO ενέγραψε τις φυσικές αξίες της περιοχής της Οχρίδας το 1979, τις πολιτιστικές αξίες της το 1980 και επέκτεινε την εγγραφή πέρα από τα σύνορα το 2019. Η εγγραφή της UNESCO δεν κρίνει ιστορικές ή νομικές αξιώσεις. Το πλαίσιο των Πρεσπών διακρίνει τις ελληνικές και μακεδονικές ιστορικές και πολιτιστικές αναφορές και προβλέπει διμερή διεπιστημονική επιτροπή για την ιστορία, την αρχαιολογία και την εκπαίδευση, με εξέταση σχολικών βιβλίων και διδακτικού υλικού για αλυτρωτικές ή αναθεωρητικές αναφορές. Η ιστορική έρευνα στη Βόρεια Μακεδονία χρησιμοποιεί τα Κρατικά Αρχεία της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, το Μουσείο της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, το Ινστιτούτο Εθνικής Ιστορίας, το Αρχαιολογικό Μουσείο, τη Διεύθυνση Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, μουσεία, αρχαιολογικά τεκμήρια και επιστημονικές δημοσιεύσεις. Σύμφωνα με τις παρεχόμενες αρχειακές πληροφορίες, τα Κρατικά Αρχεία προσφέρουν δημόσια πρόσβαση σε αναγνωστήριο και βιβλιοθήκη τις εργάσιμες ημέρες από τις 09:00 έως τις 14:00. Οι ερευνητές συνήθως πρέπει να εντοπίσουν τη σχετική αρχειακή συλλογή ή το μητρώο και να ακολουθήσουν τη διαδικασία αιτήματος του αρχείου· τα επικυρωμένα αντίγραφα χορηγούνται κατόπιν αιτήματος και χρεώνονται σύμφωνα με τον ισχύοντα τιμοκατάλογο, ενώ οι παρεχόμενες πληροφορίες δεν αναφέρουν γενικό τέλος αναγνωστηρίου. Ο χρόνος πρόσβασης εξαρτάται από την αρχειακή συλλογή, τη γλώσσα, τη διατήρηση και τις απαιτήσεις εξουσιοδότησης. Μια αξιόπιστη αφήγηση διαχωρίζει τα αρχαιολογικά τεκμήρια, τα αρχειακά αρχεία, τις μεταγενέστερες ερμηνείες και τη συλλογική μνήμη. Αποφεύγει να προβάλλει σύγχρονα σύνορα, εθνοτικές κατηγορίες ή εθνικές ταυτότητες σε αρχαίες και μεσαιωνικές κοινωνίες. Ισχυρισμοί περί συνέχειας που αφορούν τους αρχαίους Μακεδόνες, τον Σαμουήλ, τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο, τον Γκότσε Ντέλτσεφ, την IMRO, το Ίλιντεν, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την κατοχή, την αντίσταση, τους πρόσφυγες, την αφομοίωση ή την εμπειρία των μειονοτήτων πρέπει να προσδιορίζουν τους παράγοντες, την περίοδο, τη βάση πηγών και την ιστοριογραφική παράδοση.