Историја во Северна Македонија

Доказите за најраните периоди опфаќаат неолитски, бронзенодобни и железнодобни населби, наколни населби кај Охридското Езеро и археолошкиот локалитет Кокино. Во антиката постоеле пеонски и антички македонски политички заедници, ширењето на Филип II и Александар во четвртиот век пр.н.е., хеленистички промени и римското освојување во 148 година пр.н.е. Рим ја вклучил областа во провинцијата Македонија, а во доцната антика, по 395 година, следувало византиско владеење. Територијата на денешна Северна Македонија не се совпаѓа со целосниот опсег на ниту едно античко македонско кралство. Словенското населување се проширило во шестиот и седмиот век. Покрстувањето во деветтиот век го создало контекстот за мисиите поврзани со Кирил и Методиј и за дејноста на Климент и Наум. Охридската книжевна школа станала важен центар на словенската писменост. Државата поврзана со Самуил постоела приближно во десеттиот и раниот единаесетти век, по што се менувале византиското, бугарското и српското владеење. Османлиското вклучување започнало во четиринаесеттиот век и траело до 1912 година. Османлиските записи, како даночни регистри, судски записи, царски декрети и документи за вакуфи, откриваат административни, урбани, рурални, верски и демографски промени. Османлиските милетски категории не треба да се изедначуваат со современите национални идентитети. Во осумнаесеттиот и деветнаесеттиот век, училиштата, печатењето, црковната јурисдикција и конкурентните грчки, бугарски, српски и македонски политички проекти го обликувале јавниот живот. Внатрешната македонска револуционерна организација, позната како ИМРО или ВМРО, била основана во 1893 година. Илинденското востание и Крушевската Република следувале во 1903 година. Балканските војни од 1912–1913 година и Букурешкиот договор го поделиле поширокиот регион Македонија; Вардарскиот дел станал дел од Србија, а подоцна и од југословенската држава. Меѓувоената централизација, миграцијата и споровите околу јазикот и образованието влијаеле врз населението. Првата светска војна стигнала до областа и преку Солунскиот фронт. За време на Втората светска војна, окупацијата и административната поделба, отпорот и соработката со окупаторите го промениле секојдневието. Уништувањето на еврејските заедници е дел од оваа историја и бара посебно внимание кон локалните актери, окупаторските власти и зачуваните записи. Првото заседание на АСНОМ на 2 август 1944 година ја воспоставило институционалната рамка за повоената македонска република. Во Југославија, Народна Република Македонија, а подоцна Социјалистичка Република Македонија, доживеала стандардизација на македонскиот јазик во 1945 година, индустријализација, социјалистичка модернизација и еднопартиско владеење. Македонската православна црква прогласила автокефалност во 1967 година, настан со трајно верско и историско значење. Републиката одржала референдум за независност на 8 септември 1991 година и го усвоила уставот на 17 ноември 1991 година. На 8 април 1993 година станала членка на Обединетите нации под привремена референца. Вооружениот конфликт од 2001 година довел до Охридскиот рамковен договор, кој ги опфатил прекинот на огнот, децентрализацијата, употребата на јазиците и уредувањето на мултиетничката јавна администрација. Преспанскиот договор бил потпишан на 17 јуни 2018 година и стапил во сила на 12 февруари 2019 година; официјалното име на државата станало Република Северна Македонија за сите употреби, додека називите за македонскиот јазик и националност останале непроменети. Северна Македонија станала членка на НАТО на 27 март 2020 година. Охрид поврзува повеќе периоди преку Лихнидос, ранохристијанските базилики, византиската сакрална архитектура, османлискиот урбан слој и современата меморија. УНЕСКО ги впишал природните вредности на охридскиот регион во 1979 година, културните вредности во 1980 година и го проширил вписот преку границата во 2019 година. Впишувањето од УНЕСКО не одлучува за историски или правни тврдења. Преспанската рамка ги разликува грчките и македонските историски и културни референци и предвидува билатерален интердисциплинарен комитет за историја, археологија и образование, вклучувајќи проверка на учебници и наставни материјали за иредентистички или ревизионистички референци. Историските истражувања во Северна Македонија користат материјали од Државниот архив на Република Северна Македонија, Музејот на Република Северна Македонија, Институтот за национална историја, Археолошкиот музеј, Управата за заштита на културното наследство, музеите, археолошките наоди и научните публикации. Според доставените архивски информации, Државниот архив обезбедува јавен пристап до читалната и библиотеката во работни денови од 09:00 до 14:00 часот. Истражувачите обично треба да го утврдат релевантниот фонд или регистар и да ја следат постапката за барање; заверени копии се издаваат по барање и се наплаќаат според применливиот ценовник, а доставените информации не наведуваат општа такса за читалната. Времето за пристап зависи од фондот, јазикот, зачуваноста и условите за овластување. Веродостоен приказ ги раздвојува археолошките докази, архивските записи, подоцнежните толкувања и колективната меморија. Не ги проектира современите граници, етнички категории или национални идентитети врз античките и средновековните општества. Тврдењата за континуитет поврзани со античките Македонци, Самуил, Кирил и Методиј, Гоце Делчев, ИМРО, Илинден, Втората светска војна, окупацијата, отпорот, бегалците, асимилацијата или искуството на малцинствата треба да ги наведат актерите, периодот, изворната основа и историографската традиција.