Имиграциско право во Северна Македонија

Главната правна рамка ја сочинуваат Законот за странци, Законот за државјанство и Законот за меѓународна и привремена заштита. Министерството за внатрешни работи (МВР) е централниот орган за привремен и постојан престој, многу постапки за престој поврзани со работа, мерки за враќање и барања за државјанство. Министерството надлежно за надворешни работи и надворешна трговија (МНРНТ) и дипломатските или конзуларните претставништва ги обработуваат барањата за визи и конзуларните услуги. Агенцијата за вработување ги оценува условите на пазарот на трудот во многу случаи на вработување. Краткиот престој обично бара виза или право на безвизен влез и е ограничен на 90 дена во кој било период од 180 дена. На патниците генерално им треба важечки пасош или призната патна исправа, обично важечка најмалку три месеци по планираното заминување и издадена во претходните десет години. Органите може да ја испитаат и целта на патувањето, сместувањето, доволните средства, враќањето или продолжувањето на патувањето, евиденцијата за забрана на влез и ризиците за јавниот ред, националната безбедност, јавното здравје или меѓународните односи. Државјаните на ЕУ и Шенген-зоната генерално може да влезат без виза со важечка лична карта. Во 2026 година, одредени државјани на трети земји со важечка дозвола за привремен или постојан престој во ЕУ или Шенген-зоната, или важечка повеќекратна шенген-виза C или повеќекратна виза за Обединетото Кралство, САД или Канада, може да го користат ограничениот режим од 15 дена по влез и 90 дена во период од 180 дена. Наведено е дека режимот за визи од Обединетото Кралство, САД и Канада важи од 1 јануари до 31 декември 2026 година и треба да се провери пред патување. Северна Македонија издава визи за аеродромски транзит, визи за краток престој или транзит и визи за долг престој. Барањата за виза обично се поднесуваат лично до надлежното дипломатско или конзуларно претставништво во периодот од шест месеци до најмалку 15 дена пред патувањето. Вообичаените докази вклучуваат барање, пасош, фотографија, патничко здравствено осигурување, цел на патувањето, сместување, финансиски средства, враќање или продолжување на патувањето и платена такса. Визата за долг престој D чини EUR 70, односно EUR 35 за деца на возраст од шест до дванаесет години. Визата D може да биде поврзана со барање за привремен престој, но дозволува само одобрена цел. Привремениот престој опфаќа цели како вработување, сезонска работа, упатување, студирање, посетување училиште, учење јазик, програми за размена, стручно или практично оспособување, практикантство, научно истражување, медицинско лекување, геријатриска грижа, семејно обединување, хуманитарни причини и одредени случаи засновани на сопственост на имот. Барање засновано на имот може да поднесе подобен државјанин на ЕУ или ОЕСР, или лице опфатено со договор, кое поседува соодветен станбен имот вреден најмалку EUR 40,000. Вообичаено се одобрува една година привремен престој и треба да се обновува според применливите услови. На секој барател генерално му требаат доволни законски средства за издржување или законски обезбедено издржување, сместување, здравствено осигурување, важечки пасош, докази за конкретната цел и лично интервју. Целта на барањето и околностите не треба да се менуваат во текот на постапката. Барањето може да се поднесе во МВР за време на законски престој или преку дипломатско претставништво со виза D. МВР вообичаено одлучува за барање поднесено во Северна Македонија во рок од 30 работни дена, а за барање поднесено преку претставништво или надворешен давател во рок од 60 работни дена; можно е продолжување до 30 работни дена. Дозволата обично важи за потребниот период и може да трае до една година. Престојот заради вработување е поврзан со одобрената работа. Дозволата за престој служи и како дозвола за престој и работа за цел на вработување. Агенцијата за вработување може да ги оцени работодавачот, квотата, влијанието врз пазарот на трудот и достапноста на домашни кандидати. Вработувањето, сезонското вработување и упатувањето се различни категории. Упатениот работник обично треба да работел за странскиот работодавач најмалку една година, а упатувањето вообичаено не може да надмине две години. Краткиот престој може да дозволи одредена краткотрајна работа до 90 дена ако постојат потребната потврда за вработување и другите услови. Работодавачите и работниците може да имаат обврски за пријавување при почеток или престанок на работа. Престојот за студирање обично се одобрува за една година и може да се обнови. Престојот за учење јазик е ограничен на една година и не може да се продолжи за истата цел. Престојот за студирање генерално не дозволува вработување, освен активности дозволени со закон. Престојот за истражување може да трае до една година и да се обнови, но завршувањето на проектот може да создаде обврска за заминување. Одредени периоди на образование и обука се сметаат само половично во периодот потребен за постојан престој. Семејното обединување може да опфати брачен другар или партнер, малолетни невенчани деца, издржувани родители во утврдени случаи, полнолетни издржувани деца поради здравствена состојба и родители на малолетно дете. Спонзорот или законски резидентниот член на семејството поднесува барање до МВР. Обично се бараат документи за престој, доказ за семејната врска, стабилни и редовни средства на спонзорот и семејството, сместување, здравствено осигурување и заверени патни документи. Членовите на семејството може да пристапат до образование, стручно оспособување, вработување и самовработување според законот. Самостојна дозвола за престој генерално се достапна најдоцна по четири години семеен престој, а посебни правила може да важат по смрт на брачниот другар, развод, разделба или особено тешки околности. Органите може да одбијат случаи на брак, посвојување или старателство склучени само заради добивање престој. Членовите на семејство на државјанин на Северна Македонија следат посебен режим за привремен престој. Меѓународната заштита првенствено е уредена со Законот за меѓународна и привремена заштита, а не со вообичаените правила за странци. Секторот за азил во МВР ја води постапката. Лицето може да изрази намера или да поднесе барање на граничен премин, во полициска станица, во Прифатниот центар или во Секторот за азил. Статусот на бегалец се однесува на основан страв од прогон, а супсидијарната заштита на реален ризик од сериозна штета. Изјавувањето намера за барање заштита спречува одбивање на влез само поради таа причина, а начелото на забрана на враќање штити од отстранување на место каде што се загрозени животот или слободата или каде што веројатно е мачење или нечовечко или понижувачко постапување. Барателите може да престојуваат во Прифатниот центар во близина на Скопје или во приватно сместување со одобрение. Ранливи лица се малолетници, малолетници без придружба, постари лица, бремени лица, самохрани родители и преживеани од мачење, силување или сериозно насилство. Признаените бегалци и лицата со супсидијарна заштита може да добијат права на работа, социјална заштита, здравствена заштита, образование и домување. Меѓуопштинскиот центар за социјална работа може да подготви индивидуален план за интеграција, а УНХЦР и МЗМП може да обезбедат правна помош. Постојан престој може да се побара по пет последователни години квалификуван привремен престој. Во текот на тие пет години отсуството вообичаено не смее да надмине шест последователни месеци или вкупно десет месеци. Одредени периоди на образование и обука се сметаат само половично, а делови од периодот под меѓународна заштита се сметаат според посебни правила. На барателите им требаат стабилни редовни средства без зависност од социјална помош, сместување, здравствено осигурување, соодветна неосудуваност, отсуство на релевантен безбедносен или јавен ризик и познавање македонски доволно за едноставна комуникација. МВР може да одлучува до четири месеци, со исклучително продолжување до три месеци. Постојаниот престој е неопределен, но самата дозвола важи пет години за лица на возраст од пет до дваесет и седум години и десет години за лица над дваесет и седум години. Таа овозможува вработување, самовработување, образование, обука, признавање дипломи, социјална заштита и пристап до јавни услуги според применливите правила. Државјанство може да се стекне по потекло, во ограничени случаи со раѓање на територијата, со натурализација или според меѓународен договор. Двојното државјанство е законски возможно, а Северна Македонија генерално го третира лицето со двојно државјанство како свој државјанин. За обична натурализација обично се бара возраст од најмалку 18 години, најмалку седум години законски непрекинат престој, обезбедено домување, доволни редовни приходи, отсуство на казна затвор што ги исполнува законските услови во Северна Македонија или земјата на потекло, отсуство на кривична постапка, способност за комуникација на македонски, отсуство на забрана за престој, отсуство на закана за националната безбедност или одбраната, заклетва на верност и отпуст од претходното државјанство или доказ дека отпустот ќе следува. Барателот лично поднесува барање до МВР. Таксата е EUR 20 при поднесување и EUR 80 ако се одобри државјанството. Посебни правила важат за брачни другари на државјани на Северна Македонија, признати бегалци, лица без државјанство и малолетни деца вклучени во барањето на родител. Работата, студирањето, семејните врски, поседувањето имот или самиот влез автоматски не создаваат право на државјанство или постојан престој. Странците мора да пријават привремен престој или адреса во рок од три дена по преминување на границата или промена на адресата. За пријавување адреса при постојан престој генерално важи рок од осум дена. Давателите на сместување пријавуваат платено сместување во рок од дванаесет часа, другите домаќини во рок од четириесет и осум часа, а лицата што престојуваат во сопствено сместување во рок од четириесет и осум часа, освен ако важи друго правило. Достапна е електронска пријава во МВР, а можно е и лично пријавување во полициска станица. Дозволата за престој треба да се носи со себе. Треба да се побара замена по оштетување, промена на име или истекување, генерално во рок од петнаесет дена. Обновувањето треба да се поднесе најрано 30 дена пред истекот или, според наведеното правило, најмалку 15 дена по истекот; додека се чека обновување, законскиот престој може да продолжи до конечната одлука ако лицето ја има потребната потврда. Обновувањето може да биде одбиено ако носителот поминал повеќе од една четвртина од одобрениот период надвор од Северна Македонија без оправдување. Одбивањето обично може да се оспори писмено, на македонски јазик и со кирилично писмо, во рок од осум дена. Државната комисија за одлучување во управна постапка и постапка од работен однос во втор степен разгледува многу жалби, по што може да следи управен спор пред надлежниот суд. Жалбите за визи, привремен престој и постојан престој генерално имаат рок од осум дена, со различни законски рокови за одлучување. Жалбите обично не го одложуваат извршувањето, па нивното поднесување автоматски не го запира спроведувањето на мерката. Незаконскиот престој, укинатиот или одземениот престој и протерувањето може да доведат до решение за враќање. За доброволно заминување обично се даваат седум до триесет дена, со оправдано продолжување до деведесет дена. Забраната за влез може да трае до пет години, а забраната за протерување најмалку шест месеци. Отстранувањето останува забрането ако лицето би било изложено на ризик по животот или слободата или на мачење или нечовечко или понижувачко постапување. Задржувањето од МВР првично може да трае до 24 часа, а задржувањето во Прифатниот центар до шест месеци, исклучително дванаесет месеци кога попречување, неточни информации или доцнење со документи го оправдуваат продолжувањето. Таксите за барања за престој, преводи, нотарска заверка, осигурување, легализација и патување варираат според категоријата; пред поднесување треба да се проверат тековната официјална тарифа и постапката.