Државно уредување во Северна Македонија

Уставниот поредок ги раздвојува законодавната, извршната и судската власт и ги штити основните права, владеењето на правото и локалната самоуправа. Собранието донесува закони, Устав, државен буџет, просторни планови и меѓународни договори; одлучува и за војна и мир, граници и референдуми, именува одредени функционери и врши политички надзор. Има од 120 до 140 пратеници. Собранието ја избира Владата, која ги спроведува законите преку министерства и придружни органи. Претседателот се избира непосредно за пет години и има претставнички, одбранбени, дипломатски, кадровски и помилувачки овластувања. Уставниот суд е надвор од редовниот судски систем и ја оценува уставноста и законитоста, одредени права и слободи, спорови за надлежност и одговорност на претседателот. Северна Македонија има едно национално и едно локално ниво на самоуправа. Секоја општина има градоначалник и совет одговорни за локалните јавни услуги и буџетот. Градот Скопје е посебна единица на локалната власт. Осумте плански и статистички региони ја координираат развојната политика и финансирањето, но немаат сопствен парламент или влада. Пристапот до локална услуга најчесто зависи од надлежната општина или Градот Скопје, местото на живеење или местото поврзано со предметот, применливиот јазик, локалниот капацитет и евентуална законска такса. Државната администрација одлучува во рамките на законските овластувања и мора да ги почитува надлежноста, еднаквиот третман, образложувањето одлуки, евиденцијата и обврските за заштита на податоците. Националниот портал за е-услуги, uslugi.gov.mk, нуди услуги за граѓаните и бизнисите, електронска идентификација, онлајн-пријави и следење на статусот кога услугата го овозможува тоа; хартиениот или шалтерскиот начин останува достапен за услуги што го бараат или сè уште не поддржуваат дигитален канал. Секоја услуга утврдува сопствени документи, рокови, жалбена постапка и такси. Македонскиот е службен на целата територија, а албанскиот има службена употреба според уставните и законските правила, вклучувајќи и локално кога важат соодветниот праг и правила. Јавните финансии опфаќаат државен буџет, даноци, царини, јавни набавки, задолжување и трансфери кон општините. Собранието го донесува буџетот на Републиката и завршната сметка, а Министерството за финансии го подготвува и извршува буџетот преку Трезорот и поврзаните системи. Буџетот за 2026 година предвидува MKD 374.9 милијарди приходи, MKD 414.2 милијарди расходи, дефицит од MKD 39.2 милијарди, односно 3.5% од БДП, и MKD 40.1 милијарди капитални инвестиции. Општините финансираат услуги од сопствени приходи, заеднички приходи, трансфери и блок-дотации, а задолжувањето е регулирано со закон. За даноци, локални давачки и административни или услужни такси е потребна законска основа; буџетскиот циклус е годишен, додека стратегиите за долг и фискална политика може да опфаќаат повеќе години. Неколку органи имаат различни надзорни улоги. Државниот завод за ревизија ги ревидира државните и локалните буџети, јавните органи, државните претпријатија, средствата од Европската Унија и политичките партии, а потоа известува до Собранието и јавноста и може да спроведе последователни ревизии. Народниот правобранител е независен омбудсман за претставки за државната администрација и другите носители на јавни овластувања. Државната комисија за спречување на корупцијата, позната како DKSK или SCPC, се занимава со спречување корупција, судир на интереси, интегритет, заштита на укажувачи и антикорупциски мерки. Агенцијата за слободен пристап до информации од јавен карактер управува со системот за пристап до информации, а Агенцијата за заштита на личните податоци врши надзор над обработката и сродните права, како пристап, исправка, бришење, ограничување, преносливост и приговор. Овие институции имаат различни мандати и не се заменуваат една со друга. Јавната власт опфаќа и слобода на мислење и изразување, здружување и пристап до информации од јавен карактер. Јавните органи треба да објавуваат информации за услугите, правните основи, условите за пристап и жалбите, но заштитата на податоци и класифицираните информации може да го ограничат објавувањето. Министерството за внатрешни работи, вклучувајќи го Бирото за јавна безбедност, се занимава со полицијата, документите за престој, граничната полиција и јавниот ред; полицискиот број за итни случаи е 192. Министерството за одбрана и Армијата ги штитат суверенитетот и територијалниот интегритет, а Северна Македонија е членка на НАТО од 2020 година. Агенцијата за национална безбедност се занимава со внатрешната безбедност, контраразузнавањето, тероризмот и заканите за уставниот поредок, додека Агенцијата за разузнавање покрива надворешно разузнавање поврзано со безбедносните, одбранбените, надворешнополитичките или економските интереси.