Монгол дахь хайр дурлалын харилцаа

Үерхэл нөхөрлөл, хайр дурлал, романтик харилцаа, хос гэх мэт монгол хэллэг нь болзоо, хайр, хайр дурлалын харилцаа, хосыг илэрхийлдэг. Үндэсний нотолгоогоор танилцах нэг хэв маяг, болзооны апп ашиглалт, харилцааны үргэлжлэх хугацааг тогтоогоогүй тул Монгол даяар зан үйлийг ижил гэж үзэж болохгүй. Монгол Улсын Хүний эрхийн үндэсний комиссын зөвлөмжид хүндлэл, тэгш оролцоо, хил хязгаар, татгалзлыг хүлээн авах, зөвшөөрөл, урт хугацааны амлалт зэргийг төрийн болзооны журмаар бус харилцааны ур чадвараар авч үздэг. Монгол Улсын Гэр бүлийн тухай хуулиар гэрлэлт нь эрэгтэй, эмэгтэй хүний сайн дурын, тэгш эрхтэй холбоо юм. Ерөнхийдөө хоёр хүн 18 нас хүрсэн, харилцан зөвшөөрсөн, бүртгэлийн хууль ёсны нөхцөлийг хангасан байх шаардлагатай. Өмнө нь гэрлэсэн байх, насанд хүрээгүй байх, ойрын төрөл садан, тодорхой хараат эсвэл тэтгэх харилцаа, үрчлэлттэй холбоотой хязгаарлалт нь бүртгэлд саад болж болно. Өргөдөл гаргагчид тус тусдаа өргөдөл, иргэний үнэмлэх эсвэл паспорт, генетик ба гэр бүл төлөвлөлтийн зөвлөгөө багтаасан эрүүл мэндийн тодорхойлолт өгнө. Насанд хүрсэн гэрч шаардлагатай. Улсын иргэний бүртгэлийн байгууллага эсвэл дипломат төлөөлөгчийн газар гэрлэлтийг бүртгэх бөгөөд ерөнхийдөө ажлын тав хүртэл хоногт багтаана. Эхнэр, нөхрийн эрх, үүрэг бүртгүүлснээс эхэлнэ. Гэрлэснээр эхнэр, нөхөр оршин суух, ажил мэргэжил, гэр бүл төлөвлөлт, хамтын өмч, учруулсан хохирлын нөхөн төлбөрийн талаар тэгш эрх, үүрэгтэй болно. Үнэнч байх, халамжлах, хүндлэх, бие биеэ дэмжих, гэр бүлд санхүүгийн хувь нэмэр оруулах үүрэг үүсэхийн зэрэгцээ хүчирхийллийг хуулиар хориглодог. Гэрлэлтээ бүртгүүлэлгүй хамт амьдарч буй хүнийг хамтран амьдрагч гэж нэрлэж болно. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх хууль хамтран амьдрагч, гэрлэлтээ цуцлуулсан эхнэр нөхөр, хамт амьдардаггүй болсон ч хамтын хүүхэдтэй хүмүүсийг хамруулдаг. Энэ хамгаалалт нь хамтран амьдрагчид гэрлэлтийн адил өмч, өв залгамжлал, шилжилт хөдөлгөөний эрх автоматаар олгохгүй. Гэр бүлийн хүчирхийлэл бие махбодын, бэлгийн, сэтгэл санааны, эдийн засгийн эсвэл хяналт тогтоох хэлбэртэй байж болно. 2017 онд 7,000 гаруй эмэгтэйг хамруулсан үндэсний судалгаагаар өмнө нь хамтрагчтай байсан эмэгтэйчүүдийн 57.9% нь насан туршдаа хамтрагчийн ямар нэг хүчирхийлэл, 31.2% нь бие махбодын болон/эсвэл бэлгийн хүчирхийлэл, 35.0% нь өмнөх 12 сард хамтрагчийн ямар нэг хүчирхийлэл амссан гэж мэдээлсэн. Эдгээр тоо нь судалгаанд хамрагдсан эмэгтэйчүүдийг дүрслэхээс Монголын бүх харилцааны тархалтыг илэрхийлэхгүй. Цагдаагийн 102 дугаарт эсвэл сум, баг, хорооны Засаг даргад мэдээлж болно. Гуравдагч этгээд гэр бүлийн хүчирхийлэл сэжиглэсэн тухай мөн мэдээлэх эрхтэй. Эрх бүхий байгууллага нууцлалыг хамгаалж, эрсдэлийг үнэлж, яаралтай эмнэлгийн тусламж зохион байгуулан, гэмтлийг баримтжуулах ёстой; нөхцөлөөс хамааран цагдаа хүнийг баривчлах, зэвсгийг хураах арга хэмжээ авч болно. Цагдаа нийгмийн ажилтанд шилжүүлж болно. Нэг цэгийн үйлчилгээний төв, түр хамгаалах байр нь аймаг, сум, дүүрэг, нийслэлд төрийн болон төрийн бус байгууллагаар дамжуулан туслалцаа үзүүлдэг. Хамгаалах байрны хаяг нууц бөгөөд зардал нь холбогдох төрийн эсвэл үйлчилгээ үзүүлэгчийн журмаас хамаарна. Цагдаагийн материалд гэр бүлийн хүчирхийллийн зөвлөгөө, мэдээллийн 107 дугаарыг дурдсан ч 112 руу шилжүүлэх өөрчлөлт хэрэглэж буй дугаарт нөлөөлж болзошгүй тул орон нутагт лавлах хэрэгтэй. Эхнэр, нөхөр хоёулаа зөвшөөрсөн, 18 хүртэлх насны хүүхэдгүй, өмчийн маргаангүй үед гэрлэлтийг захиргааны журмаар цуцалж болно. Бүртгэлийн байгууллага өргөдлийг дээд тал нь 30 хоногт шалгаж шийдвэрлэж болно; гэрлэлт дууссаныг хуулиар тогтоосон дээд тал нь 21 ажлын өдөрт бүртгүүлэх ёстой. Бусад тохиолдол шүүхээр шийдэгдэнэ. Шүүх ерөнхийдөө эвлэрүүлэх асуудлыг авч үзэж, үргэлжилж буй ноцтой хүчирхийлэл нотлогдоогүй бол ажиллагааг гурван сар хүртэл завсарлуулж болно. Шүүхийн шийдвэр гарсны дараа иргэний бүртгэлд өөрчлөлтийг нэг ажлын өдрийн дотор бүртгүүлэх ёстой. Хүүхэд, тэтгэмж, хамтын өмчийн асуудал шүүхийн ажиллагаа эсвэл эвлэрүүлэн зуучлал шаардаж болно. Монголын хууль гэрлэлтийг хүйсийн ялгаатай нөхцөлөөр зохицуулдаг. Хүний эрхийн тайланд иш татсан мэдээллээр ижил хүйстний гэрлэлт, бүртгэлтэй түншлэл, түүнтэй дүйцэх хамтын амьдралын эрхийг хүлээн зөвшөөрдөггүй бөгөөд гэрлэлттэй холбоотой тэтгэмжид тэгш хамрагдах боломж тогтоогдоогүй. ЛГБТИК+ хүмүүст чиглэсэн ялгаварлан гадуурхалт, хүчирхийллийн талаар тайлангууд мөн баримтжуулсан. Эдгээр хууль, аюулгүй байдлын ялгааг хос харилцаагаа хэрхэн нэрлэх ердийн асуудлаас тусад нь авч үзэх хэрэгтэй.