Монгол Улсад худалдаа, худалдан авалт

Монгол Улсад өдөр тутмын барааг хүнсний болон ерөнхий барааны дэлгүүр, зах, супермаркет, төрөлжсөн дэлгүүрээс авч болно. Худалдаачид өөрийн вэбсайт, гар утасны апп, Facebook, Instagram, чатаар захиалга авдаг. Цахим худалдаанд импортын хувцас, гутал, цүнх, гоёл чимэглэл, хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүн, тоглоом, хүнс, эм, цахилгаан бараа, тавилга, гэр ахуйн бараа, гэрийн чимэглэл, программ хангамж түгээмэл байдаг. Улаанбаатарт цахилгаан бараа, программ хангамжийн сонголт ерөнхийдөө илүү өргөн. Аймаг, орон нутагт тавилга, гэр ахуйн бараа, эмийн бүтээгдэхүүн онцгой хэрэгцээтэй бол зай, суурьшлын сийрэг байдал, газар орны онцлог, цаг агаар барааны нөөц, хүргэлтийн хугацаанд нөлөөлж болно. Бэлэн мөнгө, банк болон интернэт банк, мобайл банк, төлбөрийн карт, QR төлбөр, цахим мөнгө ба хэтэвч, цахим шилжүүлэг, нэхэмжлэхийн үйлчилгээ, мөнгөн гуйвуулгаар төлбөр хийж болно. Монголбанк Монгол Улсын үндэсний төлбөрийн системийг зохицуулж, хяналт тавина. Монголбанкнаас зөвшөөрсөн төлбөрийн үйлчилгээ үзүүлэгчийг ашигла. Дотоодын үнийг ихэвчлэн төгрөгөөр илэрхийлж, ₮ эсвэл MNT гэж товчилно. Apple Pay, Google Pay ашиглах боломж нь карт гаргасан банк, картаас хамаарах бөгөөд үйлчилгээ үзүүлэгч тус бүр өөрийн шимтгэл, хязгаарыг тогтоодог. Монголын Татварын албаны eBarimt систем цахим татварын баримт олгодог. Худалдагч борлуулалтын эсвэл нэмэгдсэн өртгийн албан татварын баримт өгөх ёстой. QR болон цахим баримт нь худалдан авалт, төлбөр, дараа гаргах гомдлыг нотлоход тусална. Баримтаа захиалгын дугаар, худалдагчийн мэдээлэл, чат, зураг, хүргэлтийн бүртгэл, төлбөрийн баталгаатай хамт хадгал. Нийгмийн сүлжээгээр худалдаа хийхдээ мөнгө шилжүүлэхээс өмнө худалдагчийн хэн болох, хаяг, барааны тайлбар, хүргэлтийн нөхцөл, баталгаа, буцаалтын нөхцөлийг шалга. Монгол Улсын Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль болон Иргэний хууль нь аюултай, чанаргүй, дутуу эсвэл буруу хүргэсэн барааны талаарх шаардлагыг дэмждэг. Худалдагч ашиглах, хадгалах, тээвэрлэх ойлгомжтой мэдээлэл, үйлдвэрлэсэн болон дуусах хугацаа, шошго, хаяг, борлуулалтын баримт өгөх ёстой. Зөвхөн бодлоо өөрчилсөн шалтгаанаар барааг буцаах ерөнхий эрхийг байгаа эх сурвалжаар тогтоогоогүй. Гэмтэл, буруу эсвэл дутуу хүргэлт, гэрээ зөрчих, баталгааны асуудлаар засвар, засварын зардлын нөхөн төлбөр, үнийн бууралт, хүргэлтээс татгалзах эсвэл дахин тооцуулах, солиулах, хэсэгчилсэн эсвэл бүрэн буцаан олголт, гэрээг цуцлах хүсэлт гаргаж болно. Нуугдмал гэмтэл эсвэл баталгааны асуудал засвар, солиулалт шаардаж болно. Баталгаат хугацаа заагаагүй удаан эдэлгээтэй барааны хуульд заасан чанар, аюулгүй байдлын хугацаа зургаан сар. Үндэслэлтэй гэмтлийг холбогдох хугацаанд шалтгаангүйгээр арилгаагүй бол худалдагч бараа, үйлчилгээний үнийн 0.1 хувийг хоног тутам төлөх үүрэгтэй байж болно. Үндэслэлтэй гэмтэлтэй барааг буцаах болон холбогдох хүргэлтийн зардлыг худалдагч хариуцна. Гомдлоо худалдагч эсвэл үйлдвэрлэгчид бичгээр гаргаж, баримт болон бусад нотолгоогоо хавсарга. Чанарын үнэлгээ шаардлагатай байж болно. Өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газарт 115 утас, Facebook хуудас, eBarimt болон хил дамнасан гомдлын маягтаар хандаж болно. Гомдолд худалдан авагч, худалдагч эсвэл хариуцах этгээдийг тодорхойлж, асуудлыг тайлбарлан, хүсэж буй арга хэмжээгээ бичиж, худалдан авалтын нотолгоо болон шаардлагатай шинжээчийн дүгнэлтийг хавсаргана. Шүүхээр албадан гүйцэтгүүлэх боломж хэвээр боловч цахим гомдол шийдвэрлэх ажиллагаа хэсэгчилсэн байна. Хил дамнасан захиалгад тээвэр, гааль, татвар, хорио цээрийн шалгалт болон бусад хязгаарлалт хамаарч болно. Gaali.mn нь гаалийн цахим мэдүүлэг, тариф, ангиллын шалгалт, явцын лавлагаа, төлбөр, хяналт хийхэд тусална. Бүтээгдэхүүний төрөл, үнэ, гарал үүсэл, дагалдах бичиг баримт нь ногдох төлбөр, хугацааг тодорхойлдог тул бүх импортод нэг босго үйлчилнэ гэж бүү үз. Хог хаягдлыг багасгахын тулд боломжтой бол удаан эдэлгээтэй, засварлах, дахин ашиглах боломжтой, сав баглаа боодол багатай бараа сонго. Монголын Хог хаягдлын тухай хууль ангилан ялгах, дахин ашиглах, дахин боловсруулах, сэргээн ашиглахыг дэмждэг. Жагсаалтад орсон бараа, сав баглаа боодол үйлдвэрлэгч, импортлогчид буцаан авах, дахин ашиглах, дахин боловсруулах, экспортлох, ашиглалтын мөчлөгтэй холбоотой үүрэг хүлээж болно. Дахин боловсруулах хүчин чадал хязгаарлагдмал: улсын хэмжээнд 3–5%, Улаанбаатарт 8.9% орчим дахин боловсруулдаг гэж мэдээлсэн бөгөөд жилд 2.2 сая орчим тонн хоёрдогч нөөцийн хаягдал бүртгэгдсэн. Тусад нь цуглуулах нь орон нутгийн цэг байгаа тохиолдолд л боломжтой бөгөөд улсын хэмжээнд нэгдсэн эко шошго, буцаан авах тогтолцоо тогтоогдоогүй.